వలచి పైకొనఁగరాదు వలదని తొలఁగరాదు కలికి మరుఁడు నేసినాజ్ఞ కడవఁగరాదురా

 శృంగార సంకీర్తన - సామంతం - తాళ్లపాక పదసాహిత్యం - సంపుటం - 1 పేజీ: 67

వలచి పైకొనఁగరాదు వలదని తొలఁగరాదు 

కలికి మరుఁడు నేసినాజ్ఞ కడవఁగరాదురా          ॥ప॥

అంగడి కెత్తినట్టిది వ్వె లంగనముఖాంబుజములు

ముంగిటిపసిఁడికుంభములును ముద్దులకుచయుగంబులు 

యెంగిలి సేసినట్టితే నె లితవులై నమెఱుఁగుమోవులు 

లింగములేనిదేహరములు లెక్క లేని ప్రియములు  ॥ప॥

కంచములోని వేఁడికూరలు గరువంబులుఁ బొలయలుకలు

యెంచఁగ నెండలోనీడలు యెడనెడకూటములు 

తెంచఁగరాని  వలెతాళ్లు తెలివిపడనిలేఁత నవ్వులు 

మంచితనములోనినొప్పులు మాటలలోనిమాటలు         ॥ప॥

నిప్పులమీఁదఁజల్లిననూనెలు నిగిడి తనివిలేనియాసలు 

దప్పికి నేయిదాగినట్లు తమకములోనితాలిమి

చెప్పఁగరానిమేలు గనుట శ్రీవేంకటపతిఁ గనుటలు 

అప్పనికరుణగలిగి మనుట అబ్బుర మైన సుఖములు ॥ప॥

ముఖ్యపదార్ధం:

వలచి: ప్రేమించి, మోహపడి

పైకొనగరాదు: దగ్గరకు రావడం సాధ్యం కాదు, అభిమానంగా చేరుకోలేరు

తొలగరాదు: దూరంగా వెళ్ళలేరు, విడచిపెట్టలేరు

కలికి: అందమైన స్త్రీ, కలికితనం

మరుడు: మన్మథుడు

నేసినాజ్ఞ: నేసిన = వేసిన; అజ్ఞ = ఆజ్ఞ, శాసనం; మన్మథుడు వేసిన శాసనం (ప్రేమ బాణం)

కడవగరాదు: దాటలేరు, తప్పించుకోలేరు

అంగడి కెత్తినట్టిది: అంగడికి ఎత్తినట్లు బహిరంగంగా ప్రదర్శించినట్టు 

అంగనముఖాంబుజములు: అంగన = స్త్రీ; ముఖాంబుజము = ముఖపద్మం, పద్మంలాంటి ముఖం

ముంగిటి పసిడి కుంభములు: ముంగిట = ముందు భాగంలో; పసిడి = బంగారం; కుంభములు = కుండలు

ముద్దుల కుచయుగంబులు: ముద్దుల = ముద్దొచ్చే; కుచయుగంబు = స్తనద్వయం

యెంగిలి సేసినట్టి తేనె: ఎంగిలి చేసినట్టి తేనె = ముందే రుచి చూసిన తేనె - తాజాగా కనిపిస్తూ ముందే చవిచూసినట్లు అనిపించే పెదవులు

లితవులైన మెఱుగు మోవులు: లితవు = హితవు, ఇతవు వంటి పదాలతో సంబంధం - సన్నిహితంగా అనిపించే, చొరవగా కనిపించే; మెఱుగు = మెరిసే, నునుపైన; మోవులు = పెదవులు

లింగములేని దేహరములు: లింగం = గుర్తు, చిహ్నం; దేహరము = శరీరం, దేహపు గుర్తు; లింగం లేని అంటే ఏ వయసో, ఏ స్థితో తెలియనంత సన్నగా, నాజూకుగా ఉన్న శరీరాలు

లెక్కలేని ప్రియములు: లెక్కకు మించిన ప్రేమవ్యక్తీకరణలు, ముద్దులు

కంచములోని వేడికూరలు: కంచంలో వడ్డించిన వేడివేడి కూరలు - చూస్తే రుచిగా ఉంటాయి, వెంటనే తినాలనిపిస్తాయి - అలాంటి ఆకర్షణ కలిగించేవి

గరువంబులు: గర్వాలు, పెడసరపు ప్రవర్తన

బొలయలుకలు: పొలతి = స్త్రీ; అలుకలు = చిన్న కోపాలు; ప్రేమతో కూడిన స్త్రీల చిన్నచిన్న అలకలు, మురిపెం కోపాలు

నెండలోనీడలు: ఎండలో నీడలు - మండుటెండలో నీడ దొరికినట్లు ఒక్క క్షణం ఊరట కలిగించి మళ్ళీ అదృశ్యమయ్యేవి

యెడనెడ కూటములు: యెడనెడ = అప్పుడప్పుడు; కూటములు = కలయికలు, కూడికలు

తెంచగరాని వలె తాళ్లు: తెంచలేని తాళ్లలాంటివి - ప్రేమ బంధాలు తెంచుకోవాలన్నా తెంచుకోలేనివి

తెలివిపడని లేత నవ్వులు: తెలివి తెలియని వయసులో వెలువడే లేత నవ్వులు - అమాయకంగా, స్వచ్ఛంగా, అర్థం తెలియకుండా నవ్వే నవ్వులు

మంచితనములోని నొప్పులు: మంచితనంతో చేసే మాటలలో దాగిన గుచ్చుకునే నొప్పులు

మాటలలోని మాటలు: పైకి చెప్పే మాటల వెనక దాగిన అసలు మాటలు, పొర పొరగా ఉండే భావాలు

నిప్పులమీద జల్లిన నూనెలు: నిప్పుల మీద నూనె పోసినట్లు - మరింత రగిలించేవి, చల్లార్చాలని పోసిన నూనె మంటను ఇంకా పెద్దది చేసినట్లు

నిగిడి తనివిలేని యాసలు: నిగిడి = పెరిగి, ముందుకు వ్యాపించి; తనివిలేని = తృప్తి లేని; యాసలు = ఆశలు, కోరికలు - ఎంత తీరినా తనివి తీరని కోరికలు

దప్పికి నేయి దాగినట్లు: దాహానికి నెయ్యి తాగినట్లు - దాహాన్ని తీర్చాలని తాగిన నెయ్యి మరింత దాహాన్ని కలిగించినట్లు

తమకములోని తాలిమి: తమకం = తీవ్రమైన కోరిక, ఆరాటం; తాలిమి = ఓర్పు, నిగ్రహం; కోరిక ఉధృతంగా ఉన్నప్పుడు ప్రదర్శించే నిగ్రహం

చెప్పగరాని మేలు గనుట: మాటలలో చెప్పలేని మేలు కలగడం

శ్రీవేంకటపతిఁ గనుట: శ్రీ వేంకటేశ్వరుని దర్శించడం

అప్పని = స్వామియొక్క, ప్రభువుయొక్క, తండ్రివంటి దైవముయొక్క

కరుణ గలిగి = కరుణను పొంది, అనుగ్రహం పొందుతూ

మనుట = జీవించుట, ఉండుట, అనుభవించుట

అబ్బురమైన = ఆశ్చర్యకరమైన, వర్ణనాతీతమైన

సుఖములు = ఆనందాలు, సంతోషాలు

భావం:

ఈ సంకీర్తన అన్నమయ్య శృంగార కీర్తనలలో అత్యంత కవిత్వ సంపన్నమైనది. పల్లవిలో మన్మథుని ఆజ్ఞను ప్రకటించి, మూడు చరణాలలో శృంగార అనుభవపు వివిధ కోణాలను ఒక్కో ఉపమానంతో వర్ణించి, చివరికి శ్రీ వేంకటపతి దర్శనమే నిజమైన అబ్బురమైన సుఖమని తేలుస్తున్నారు.

//ప// ప్రేమపడి దగ్గరకు రావడం కుదరదు, వద్దని దూరంగా వెళ్ళడమూ కుదరదు. కలికి స్త్రీ మీద మన్మథుడు వేసిన శాసనాన్ని దాటడం సాధ్యమే కాదు.

//చ// అంగడిలో సరుకులాగా బహిరంగంగా కనిపించే అంగనల పద్మముఖాలు, ముంగిట్లో పసిడి కుండలలాంటి స్తనాలు, రుచి చూసినట్లే అనిపించే తేనె పెదవులు, సన్నిహితంగా అనిపించే మెరిసే పెదవులు, తెలియనంత నాజూకైన శరీరాలు, లెక్కకు మించిన ప్రేమవ్యక్తీకరణలు - ఇవన్నీ మన్మథుని శాసనపు విచిత్రాలు.

//చ// కంచంలో వేడి కూరలాంటి ఆకర్షణ కలిగించే గర్వాలు, ప్రేమతో కూడిన చిన్నచిన్న అలకలు, మండుటెండలో నీడలాంటి యెడనెడ కలయికలు, తెంచుకోలేని తాళ్లలాంటి బంధాలు, తెలివి తెలియని వయసు లేత నవ్వులు, మంచితనం వెనక దాగిన నొప్పులు, మాటల వెనక మాటలు - ఇవన్నీ మన్మథుని శాసనపు రూపాలే.

//చ// నిప్పుల మీద నూనె పోసినట్లు మరింత రగిలించే కోరికలు, ఎంత తీరినా తనివి తీరని ఆశలు, దాహానికి నెయ్యి తాగినట్లు మరింత ఆరాటం పెంచే కోరికలలో ఉండే నిగ్రహం - ఇవన్నీ శృంగారపు విచిత్ర స్వభావాలు. కానీ చెప్పలేనంత మేలు ఏదైనా ఉందంటే అది శ్రీ వేంకటపతి దర్శనం మాత్రమే. కరుణ కురిపించే ఆ స్వామిని చేరుకుని జీవించడమే నిజమైన అబ్బురమైన సుఖం.

విశేష గమనిక:

ఈ కీర్తన అన్నమయ్య శృంగార కీర్తనల విశేష లక్షణాన్ని చక్కగా చూపిస్తుంది. మూడు చరణాలలో శృంగారపు అన్ని అనుభవాలను - చూపు, స్పర్శ, మాట, కోపం, నవ్వు, కోరిక, నిగ్రహం - ఒక్కో ఉపమానంతో వర్ణించారు. అయితే ఈ వర్ణన కేవలం శృంగారం కోసం కాదు. ప్రతి ఉపమానం శృంగారపు క్షణికత్వాన్ని, అంతటా ఉండే అసంతృప్తిని సూచిస్తుంది. నిప్పుల మీద నూనె, దాహానికి నెయ్యి - ఈ రెండు ఉపమానాలు శృంగారం తీర్చే బదులు మరింత రగిలిస్తుందని చెప్తున్నాయి. ఆ నేపథ్యంలో చివరి చరణంలో శ్రీ వేంకటపతి దర్శనం మాత్రమే నిజంగా తనివి తీర్చే సుఖమని - అదే నిజమైన తాలిమి అని - అన్నమయ్య సూచిస్తున్నారు.

Meaning in English:

Pallavi: Having fallen in love, one cannot draw close. Saying no, one cannot draw away. The decree that the clever Manmatha (gold og love) has shot - there is no crossing it.

Charanam 1: The lotus faces of women, displayed like wares at a market stall. The golden-pitcher breasts at the fore. The honey-lips that seem already tasted. The slender, intimate, glistening lips. The bodies whose form and age remain a mystery. The countless expressions of love - all these are the wonders of Manmatha's decree.

Charanam 2: Moods that are like hot dishes served in a plate - irresistible. The charming little sulks of women. The fleeting meetings that are like cool shade in the midday sun. Bonds that cannot be severed, like ropes. The innocent laughter of tender youth. The pain hidden within kindness. And the deeper words hidden within words - all these too are Manmatha's domain.

Charanam 3: Desires that are like oil poured on fire - only making the flame grow larger. Longing that grows and grows, never finding satisfaction. The patience held in the midst of intense desire, like ghee swallowed to quench a thirst — only deepening the want. But to see Sri Venkatapatih is a blessing beyond all telling. To live in the grace of his unasked-for compassion — that is joy beyond all wonder.

ఏమి గల దిందు నెంతగాలంబై న పామరపుభోగ మాపదవంటి దరయ

 శ్రీరాగం  - TTD తాళ్లపాక పదసాహిత్యం - సంపుటం - 1  పేజీ-77

ఏమి గల దిందు నెంతగాలంబై న

పామరపుభోగ మాపదవంటి దరయ ॥ పల్లవి ॥ 

కొండవంటిది యాస, గోడవంటిది తగులు 

బెండువంటిది లోని పెద్దత నము 

పుండువంటిది మేను, పోలించినను మేడి- 

పండువంటిది సరసభావమింతయును ॥ఏమి॥ 

కంచువంటిది మనసు,కలిమిగల దింతయును 

మంచువంటిది, రతి భ్రమతవంటిది 

మించువంటిది రూపు, మేలింతయును ముట్టు- 

పెంచువంటిది, దీనిప్రియ మేమ్మిబ్రాఁతి           ॥ఏమి॥ 

ఆఁకవంటిది జన్మ, మడవివంటిది చింత 

పా(కువంటిది కర్మబంధమెల్ల 

యేఁకటను దిరువేంక టేశుఁదలంచి కోర్కి 

కాఁక (?) సౌఖ్యములున్న గనివంటి దరయ  ॥ ఏమి ॥

ముఖ్యపదార్ధం:

ఏమి గలదిందు: ఇందులో ఏమి ఉంది, ఏమి సారం ఉంది

నెంతగాలంబైన: ఎంతకాలమైనా, ఎంత దీర్ఘకాలం మనిషి జీవించినా

పామరపుభోగము: అవివేకపు లౌకిక సుఖాలు

ఆపద వంటిది: ఆపదలాంటిది, కష్టమే అయినది

అరయ: పరిశీలించి చూడగా, విచారించగా

యాస: ఆశ, కోరిక (desire, longing)

కొండవంటిది: కొండంత పెద్దది, అంతులేనిది

తగులు: తగులుకోవడం, బంధం, ఆసక్తి, అనురాగం

గోడవంటిది: గోడలాంటిది - అడ్డుగా నిలబడేది, దాటలేనిది

బెండువంటిది: బెండు = తేలికగా పైకి తేలే పదార్థం; పెద్దతనము = అహంకారం; బెండులా పైకి తేలే అహంకారం - బాహ్యంగా పెద్దగా కనిపించి లోపల డొల్లగా ఉండేది

పుండువంటిది మేను: శరీరం పుండులాంటిది - లోపల పురుగులు పట్టి, బాధలతో నిండినది

మేడిపండువంటిది: బయటకు అందంగా, పండిగా కనిపించి లోపల పురుగులతో నిండిన మేడిపండు 

సరసభావం (ప్రేమ, శృంగారం) కూడా అలానే బాహ్యంగా మనోహరంగా కనిపించి లోపల పొల్లుగా ఉంటుంది

సరసభావం: ప్రేమ, శృంగారం, రసానుభవం

కంచువంటిది మనసు: కంచు = మోగించే లోహం, మోగుతూ ఉంటుంది కానీ బిగుతుగా ఉంటుంది; మనసు కూడా ఇంద్రియాల శబ్దాలకు మోగుతూ, వంగని లోహంలా మొండిగా ఉంటుంది

కలిమి: సంపద, ఐశ్వర్యం

మంచువంటిది: మంచులాంటిది - కొంతసేపు ఉండి కరిగిపోయేది, క్షణికమైనది

రతి: శృంగారానుభవం, కామసుఖం

భ్రమతవంటిది: భ్రమలాంటిది, మాయలాంటిది

మించువంటిది రూపు: మించు = మెరుపు; రూపు = సౌందర్యం; మెరుపులాంటిది శరీర సౌందర్యం - క్షణంలో మెరిసి క్షణంలో పోయేది

మేలింతయును ముట్టుపెంచువంటిది: ఈ మేలు (సుఖం) అన్నీ ముట్టుకుంటే పెంచువంటిది - అంటే ఒకసారి తగిలించుకుంటే మరింత మరింత పెరుగుతూపోయే బంధం

దీనిప్రియ మేమ్మిబ్రాంతి: దీనిపై ప్రేమ, మోహం పెట్టుకోవడం అంతటి భ్రాంతి మరేదీ లేదు

ఆఁకవంటిది జన్మ: ఆఁక = బాధ, కష్టం, చిక్కు; జన్మ అనేది బాధలతో నిండినది

అడవివంటిది చింత: చింత అడవిలా అంతులేనిది, చిక్కుకుంటే బయటపడలేనిది

పాకువంటిది కర్మబంధమెల్ల: పాకు = తీగ పాకినట్లు వ్యాపించడం; కర్మబంధం తీగలాగా మనచుట్టూ పాకి అల్లుకుంటుంది

యేఁకటను: ఒక్కసారిగా, ఒక్క క్షణం

దిరువేంకటేశుఁ దలంచి: తిరువేంకటేశ్వరుని స్మరించి

కోర్కి కాఁక: కోరికలు లేని

సౌఖ్యములున్న గనివంటిది: సౌఖ్యాలు నిండిన గనిలాంటి స్థితి లభిస్తుంది

అరయ: పరిశీలించి చూడగా, విచారించగా

భావం:

ఈ సంకీర్తన అన్నమయ్య రాసిన వైరాగ్య కీర్తనలలో అత్యంత శక్తివంతమైనది. పల్లవిలో మొదటి ప్రశ్న వేస్తున్నారు - ఎంతకాలం జీవించినా ఈ లౌకిక జీవితంలో ఏమి సారం ఉంది? ఈ పామరపు భోగాలు అన్నీ ఆపదలే అనే సత్యాన్ని మూడు చరణాలలో పన్నెండు ఉపమానాలతో నిరూపిస్తున్నారు. ప్రతి ఉపమానం చాలా జాగ్రత్తగా ఎంచుకున్నారు - ప్రతిది చదివిన వెంటనే మనకు తెలిసిన వస్తువు, కానీ దాని వెనక దాగిన సత్యం మనల్ని ఆలోచింపజేస్తుంది.

//ప// ఎంతకాలం జీవించినా సరే, ఈ లౌకిక సుఖభోగాలలో ఏమి సారం ఉంది? పరిశీలించి చూస్తే ఇవన్నీ అవివేకపు ఆపదలే.

//చ// ఆశ కొండంత పెద్దది - అంతులేనిది. 

తగులుకోవడం గోడలాంటిది - దాటలేనిది. 

లోపలి అహంకారం బెండులాంటిది - పైకి తేలేది, లోపల డొల్లగా ఉండేది. 

శరీరం పుండులాంటిది - లోపల బాధలతో నిండినది. 

ఇక సరసభావం, ప్రేమ అంటారా - బయట పండినట్లు కనిపించే మేడిపండులాంటిది, లోపల పొల్లే.

//చ// మనసు కంచులాంటిది - మోగుతూ ఉంటుంది, కానీ వంగదు. 

సంపద మంచులాంటిది - కొంతసేపు మెరిసి కరిగిపోయేది. రతి సుఖం భ్రమలాంటిది. 

శరీర సౌందర్యం మెరుపులాంటిది - క్షణంలో మెరిసి క్షణంలో పోయేది. 

పైగా ఈ సుఖాలన్నీ ఒకసారి తగిలించుకుంటే మరింత మరింత పెరుగుతూపోయే బంధం. వీటిపై మోహం పెట్టుకోవడంకంటే పెద్ద భ్రాంతి మరొకటి లేదు.

//చ// ఈ జన్మ అనే బాధలతో నిండినది. 

చింత అడవిలాంటిది - చిక్కుకుంటే బయటపడలేనిది. 

కర్మబంధం తీగలాగా పాకి మనల్ని అల్లుకుంటుంది. 

అయితే ఒక్కసారి తిరువేంకటేశ్వరుని తలచితే, కోరెలు లేని సౌఖ్యాల గనిలాంటి స్థితిని అనుగ్రహిస్తుంది.

విశేష గమనిక:

ఈ కీర్తన నిర్మాణంలో అన్నమయ్య పన్నెండు ఉపమానాలను మూడు చరణాలలో నాలుగేసి చొప్పున అమర్చారు. 

మొదటి చరణం శరీరం మరియు మనిషి స్వభావం గురించి చెప్తుంది - ఆశ, అహంకారం, శరీరం, సరసభావం. 

రెండవ చరణం మనసు మరియు ఇంద్రియ సుఖాల గురించి చెప్తుంది - మనసు, సంపద, రతి, సౌందర్యం. 

మూడవ చరణం జన్మ, చింత, కర్మబంధం అనే మూలసమస్యలను చెప్పి, తిరువేంకటేశ్వరుని స్మరణలో పరిష్కారాన్ని చూపిస్తుంది.

"మేడిపండువంటిది సరసభావం" అనే ఉపమానం అన్నమయ్య కవితా శక్తికి చక్కటి నిదర్శనం. మేడిపండు బయట పండిగా కనిపిస్తుంది, లోపల పురుగులతో నిండి ఉంటుంది - ప్రేమ, శృంగారం కూడా అలానే బాహ్యంగా మనోహరంగా కనిపించి లోపల పొల్లుగా ఉంటాయని తీక్షణంగా చెప్పారు. "ముట్టు పెంచువంటిది" అనే వర్ణన కూడా అంతే లోతైనది — ఒకసారి తగిలించుకుంటే వదలనిది, పెరుగుతూనే ఉండేది అని చెప్పడం వ్యసన స్వభావాన్ని ఎంత సూటిగా చెప్పిందో చూడండి.

Meaning in English:

Pallavi: However long one may live, what is there of real worth in this world? On reflection, these foolish worldly pleasures are nothing but misfortune in disguise.

Charanam 1: Desire is like a mountain - boundless. Attachment is like a wall - impossible to cross. Inner pride is like cork - hollow within, floating on the surface. The body is like a festering wound - full of pain. And as for tender emotions and love - they are like the wood-apple fruit, fair-looking on the outside but hollow within.

Charanam 2: The mind is like bronze - it keeps ringing with noise but will not bend. Wealth is like snow - glittering for a moment and then gone. Sensual pleasure is like an illusion. Beauty of form is like lightning - brilliant for an instant and then vanished. And all these so-called pleasures, once touched, grow and multiply like an ever-spreading creeper. There is no greater folly than placing one's heart in these.

Charanam 3: Birth is like a wound of suffering. Worry is like a dense forest - once you enter, there is no way out. The bondage of karma spreads and clings like a creeping vine. But one who yearns for and remembers Lord Tiruvenkatesha even once - for that person, this very life becomes like a mine full of riches and happiness. 

డోలాయాం చల డోలాయాం హరే డోలాయాం

 //ప// డోలాయాంచల డోలాయాం హరే డోలాయాం

//చ// మీనకూర్మ వరాహా మృగపతి అవతారా

దానవారే గుణశౌరే ధరణిధర మరుజనక

//చ// వామన రామ రామ వరకృష్ణ అవతారా

శ్యామలాంగా రంగ రంగా సామజవరద మురహరణ

//చ// దారుణ బుద్ధ కలికి దశవిధావతారా

శీరపాణే గోసమాణే శ్రీ వేంకటగిరికూట నిలయ

ముఖ్యపదార్ధం:

డోలాయాం: డోలా = ఉయ్యాల; డోలాయాం = ఉయ్యాలలో (in the swing — ఉయ్యాల మహోత్సవానికి సూచన)

చల: కదులు, ఊగు (sway, come, move)

హరే: హరి యొక్క సంబోధన రూపం (O Hari!)

మీన: మత్స్యావతారం — మహా ప్రళయంలో వేదాలను రక్షించిన చేప రూపం

కూర్మ: కూర్మావతారం — సముద్ర మథనంలో మంధర పర్వతాన్ని వీపుపై మోసిన తాబేలు రూపం

వరాహ: వరాహావతారం — హిరణ్యాక్షుని సంహరించి భూదేవిని రక్షించిన వరాహ రూపం

మృగపతి అవతార: మృగపతి = సింహం యొక్క రాజు; మృగపతి అవతారం = నరసింహావతారం — హిరణ్యకశిపుని సంహరించిన సింహ-నర మిశ్రమ రూపం

దానవారే: దానవ + అరే = రాక్షసులకు శత్రువు (enemy of demons)

గుణశౌరే: శౌరి = శూరసేనుని వంశంలో పుట్టినవాడు (శ్రీకృష్ణుడు); గుణశౌరి = పరాక్రమ గుణాలు కలిగిన శ్రీమహావిష్ణువు

ధరణిధర: ధరణి = భూమి; ధర = ధరించినవాడు; భూమిని ధరించినవాడు (వరాహావతారంలో భూమిని మోసిన స్వామి)

మరుజనక: మరు = మన్మధుడు; జనక = తండ్రి; మన్మధుని తండ్రి అయిన విష్ణువు

వామన: వామనావతారం — బలిచక్రవర్తి వద్ద మూడడుగుల భూమి అడిగి మూడు లోకాలు కొలిచిన పొట్టి బ్రాహ్మణ రూపం

రామ రామ: పరశురామ మరియు శ్రీరామ — రెండు అవతారాలు (Parashurama and Sri Rama)

వరకృష్ణ అవతార: శ్రేష్ఠమైన కృష్ణావతారం

శ్యామలాంగా: శ్యామల = నీలమేఘ వర్ణం; అంగ = శరీరం; నీలమేఘ వర్ణపు శరీరం కలవాడు

రంగ రంగా: రంగ = రంగనాథుడు (శ్రీరంగంలో వెలసిన విష్ణువు); పదే పదే పిలుపు — ఆప్యాయతకు సూచన

సామజవరద: సామజ = ఏనుగు (గజేంద్రుడు); వరద = వరమిచ్చినవాడు; గజేంద్ర మోక్షంలో ఏనుగును రక్షించిన స్వామి

మురహరణ: మురుడు అనే రాక్షసుని సంహరించినవాడు (శ్రీకృష్ణుడు)

దారుణ బుద్ధ: దారుణమైన (క్రూరమైన) కాలంలో వచ్చిన బుద్ధావతారం - ఇక్కడ "దారుణ" అంటే గొప్ప లేదా కఠినమైన యుగపు అవతారం అని భావం

కలికి: కలియుగంలో వచ్చే కల్కి అవతారం (భవిష్యత్ అవతారం)

దశవిధావతారా: దశ = పది; విధ = రకాలైన; దశవిధ అవతారాలు ధరించినవాడు

శీరపాణే: శీర = నాగలి (పలుగు); పాణి = చేయి; నాగలి చేత పట్టుకున్నవాడు = బలరాముడు (బలదేవుని సూచన, కొన్ని దశావతార పరంపరలలో బలరాముడు చేర్చబడతాడు)

గోసమాణే: గో = గో సమూహాలను పాలించినవాడు, గోవులను ప్రేమించినవాడు = గోపాలకృష్ణుడు

శ్రీ వేంకటగిరికూట నిలయ: శ్రీ వేంకటాద్రి పర్వత శిఖరంపై నివసించినవాడు

భావం:

ఈ సంకీర్తన డోలోత్సవ సందర్భంగా రచించబడిన దశావతార స్తుతి. "డోలాయాంచల" అంటే ఉయ్యాలలో ఊగుతున్న స్వామి అని. అన్నమయ్య ఇక్కడ మత్స్యం నుండి కల్కి వరకు అన్ని అవతారాలనూ సంక్షిప్తంగా, సంగీత లయలో కట్టి, శ్రీ వేంకటేశ్వరుడే ఆ సమస్త అవతారాల పరంపరలో తేలాడుతున్న పరమాత్మ అని తెలిపారు.

//ప// ఓ హరీ! ఉయ్యాలలో ఊగు, ఉయ్యాలలో ఊగు!

//చ// మత్స్య, కూర్మ, వరాహ, నరసింహ అవతారాలు ధరించినవాడా! రాక్షసులకు శత్రువా! పరాక్రమ గుణాలు కలిగిన శ్రీమహావిష్ణువా! ! భూమిని ధరించినవాడా! మన్మధుని తండ్రీ! ఉయ్యాలలో ఊగు!

//చ// వామన, పరశురామ, శ్రీరామ, కృష్ణ అవతారాలు ధరించినవాడా! నీలమేఘ వర్ణపు శరీరం కలవాడా! రంగనాథా! గజేంద్రుని రక్షించినవాడా! మురాసుర సంహారకా! ఉయ్యాలలో ఊగు!

//చ// బుద్ధ మరియు కల్కి అవతారాలతో దశవిధావతారాలు ధరించినవాడా! నాగలి చేత పట్టుకున్న బలరామ స్వరూపా! గోవులను ప్రేమించే గోపాలకృష్ణా! శ్రీ వేంకటగిరి శిఖరంపై వెలసినవాడా! ఉయ్యాలలో ఊగు!

విశేష గమనిక:

ఈ సంకీర్తన అన్నమయ్య రచించిన తెలుగు–సంస్కృత మిశ్ర భక్తి కీర్తనల్లో ఒకటి. పల్లవిలోని "డోలాయాం" అనే పదం తిరుమలలో నిర్వహించే డోలోత్సవాన్ని సూచిస్తుంది - స్వామిని ఉయ్యాలలో కూర్చోబెట్టి, భక్తులు గానం చేస్తూ ఊపే ఉత్సవం ఇది. దశావతారాలను ఒక్కో చరణంలో మూడు లేదా నాలుగు చొప్పున స్మరిస్తూ, చివరికి వేంకటగిరి నిలయుడే ఆ సర్వావతార పురుషుడు అని నిర్ధారిస్తున్నారు.

English Meaning:

Pallavi: O Hari! Come, sway in the swing! Sway in the swing!

Charanam 1: O Lord of the Matsya, Kurma, Varaha, and Narasimha avatars! O enemy of demons! O Krishna of noble virtues! O bearer of the Earth! O father of Manmatha! Come, sway in the swing!

Charanam 2: O Lord of the Vamana, Parashurama, Rama, and Krishna avatars! O one with the body of dark-cloud hue! O Ranganatha! O saviour of Gajendra the elephant! O slayer of the demon Mura! Come, sway in the swing!

Charanam 3: O Lord of all ten avatars — including the Buddha and the yet-to-come Kalki! O one who holds the plough (Balarama)! O Krishna who loves and tends the cows! O Lord who resides on the peak of Sri Venkatagiri! Come, sway in the swing!

గాలినే పోయఁ గలకాలము తాలిమికిఁ గొంతయుఁ బొద్దు లేదు

మూడవ రేకు.       కన్నడ గౌళ      TTD తాళ్లపాక పదసాహిత్యం - సంపుటం - 1  పేజీ- 75

గాలినే పోయఁ గలకాలము 

తాలిమికిఁ గొంతయుఁ బొద్దు లేదు

అడుసు చొరనే పట్టె నటునిటుఁ గాళ్లు 

గడుగుకొననే పట్టెఁ గలకాలము 

ఒడలికి జీవుని కొడయఁ డై నహరిఁ

దడవఁగాఁ గొంతయుఁ బొద్దు లేదు //గాలి//

కలఁచి చిందనే పట్టెఁ గడవ నించగఁ బట్టె

కలుషదేహపుబాధఁ గలకాలము

తలపోసి తనపాలిదైవమైనహరి 

దలంచఁగాఁ గొంతయుఁ బొద్దు లేదు //గాలి//

శిరసు ముడువఁబట్టె చిక్కుదియ్యఁగఁ బట్టె

గరిమలఁ గపటాలఁ గలకాలము 

తిరువేంకటగిరి దేవుఁడై నహరి 

దరిచేరాఁ గొంతయుఁ బొద్దు లేదు //గాలి// 

ముఖ్యపదార్ధం:

గాలినే పోయ: గాలిలా వ్యర్థంగా ఎగిరిపోయి

గల కాలము: పోయిన కాలమంతా, జీవితకాలమంతా

తాలిమి: ఓర్పు, సహనం

గొంతయు బొద్దులేదు: కొంచెమైనా తీరిక లేదు, అసలు సమయం చిక్కలేదు

అడుసు: బురద (సంసారపు లౌకిక జంజాటాలకు రూపకం)

చొరనే పట్టె: దూరనే పట్టింది, దిగబడిపోనే పట్టింది

నటునిటు గాల్లు: అటూ ఇటూ కాళ్ళు

కడుగుకొననే పట్టె: కాళ్ళు కడుగుకొననే పట్టింది

ఒడలు: శరీరం

కొడయడు: యజమాని, ప్రభువు

దడవగా: స్మరించగా, తలచగా

కలచి చిందనే పట్టె: కడుపు కలచి వెళ్ళగక్కు అనే పనిలోనే పట్టింది (మలవిసర్జన)

గడవగ నించగ బట్టె: మళ్ళీ నింపడానికే కాలం గడిచిపోయింది (తినడం, తాగడం)

కలుష దేహపు బాధ: మాలిన్యం నిండిన శరీరపు కష్టాలు, దేహధర్మాల బాధలు

తలపోసి: చక్కగా ఆలోచించి, మననం చేసి

తనపాలి దైవం: తనకు నిర్ణయింపబడిన దేవుడు, తన రక్షకుడు

దలచగా: తలచగా, స్మరించగా

శిరము ముడువబట్టె: తల ముడివేసుకొనే పని వచ్చింది (జీవితపు బాధ్యతలు, లౌకిక వ్యవహారాలు తలకు చుట్టుకోవడానికి రూపకం)

చిక్కుదియ్యగ బట్టె: చిక్కులు తీయడంలోనే పట్టింది (తలలో చిక్కులు = జీవితపు సంక్లిష్టతలు)

గరిమలు: అహంకారాలు, గర్వాలు

గపటాలు: మోసాలు, కపటాలు

దరిచేరా: దగ్గరకు చేరడానికి, శరణు పొందడానికి

భావం:

ఈ సంకీర్తనలో అన్నమయ్య మానవ జీవితపు దైనందిన చర్యలను తీసుకుని, వాటి గుండా ఒక లోతైన తాత్విక సత్యాన్ని చెప్తున్నారు. మూడు చరణాలలో మూడు రోజువారీ పనులు — కాళ్ళు కడుగుకోవడం, కడుపు నింపడం ఖాళీ చేయడం, తల దువ్వుకోవడం - ఇవి అందరికీ తెలిసిన సాధారణ పనులు. కానీ అన్నమయ్య వాటి వెనక ఉన్న వ్యర్థతను చూపిస్తున్నారు. జీవితమంతా ఈ దేహధర్మాలలోనే గడిచిపోయింది, హరిని స్మరించడానికి ఒక్క క్షణం చిక్కలేదే అని వేదన.

//ప// ఈ జీవితకాలమంతా గాలిలా వ్యర్థంగా గడిచిపోయింది. ఆగి ఒక్కసారైనా హరిని స్మరించడానికి కొంచెమైనా తీరిక చిక్కలేదు.

//చ// అడుసులో అటూ ఇటూ కాళ్ళు పెట్టడం, మళ్ళీ కడుగుకోవడం - ఈ లౌకిక జంజాటాలలోనే జీవితకాలమంతా గడిచిపోయింది. ఈ శరీరానికీ, జీవుడికీ నిజమైన యజమానుడైన హరిని ఒక్కసారైనా తలచడానికి తీరిక చిక్కలేదు.

//చ// కడుపు కలచి వెళ్ళగక్కడం, మళ్ళీ నింపుకోవడం - ఈ కలుష దేహపు బాధలు తీర్చుకోవడంలోనే జీవితకాలమంతా గడిచిపోయింది. తనకు నిర్ణయింపబడిన దైవమైన హరిని మననం చేసుకోవడానికి తీరిక దొరకలేదు.

//చ// తల ముడివేసుకోవడం, మళ్ళీ చిక్కులు తీసుకోవడం - జీవితమంతా అహంకారాలు, కపటాలు, సంక్లిష్టతలు అల్లుకొనే పనిలోనే గడిచిపోయింది. శ్రీ వేంకటాద్రి దేవుడైన హరి దగ్గరకు చేరడానికి కొంచెమైనా సమయం చిక్కలేదు.

విశేష గమనిక:

ఈ కీర్తన నిర్మాణంలో అన్నమయ్య చాలా లోతైన క్రమాన్ని పాటించారు. మూడు చరణాలు మూడు స్థాయిలలో మానవ జీవితపు వ్యర్థతను చూపిస్తున్నాయి:

మొదటి చరణం - బయట లోకంలో సంసార జంజాటం - అడుసులో కాళ్ళు పెట్టడం, కడుగుకోవడం. 

రెండవ చరణం - శరీరపు అనివార్యమైన దేహధర్మాలు - కడుపు ఖాళీ చేయడం, నింపడం. 

మూడవ చరణం - మనసులో నిండిన అహంకారాలు, కపటాలు — తల ముడువడం, చిక్కులు తీయడం.

బయట నుండి లోపలికి - లోకం, శరీరం, మనసు - ఈ మూడు స్థాయిలలోనూ కాలం వృథాగా పోయిందని చెప్తూ, ఆ మూడింటినీ దాటి వేంకటగిరి హరిని చేరుకోవడమే పరమార్థమని తేలుస్తున్నారు. సాధారణ మనిషి అనుభవంలో ఉండే అత్యంత మూలభూతమైన పనులను తీసుకుని, వాటిని ఆధ్యాత్మిక వేదనగా మలచడం అన్నమయ్య కవితా శక్తికి నిదర్శనం.

Meaning in English:

Pallavi: The entire lifetime has passed away uselessly, like the wind. There has not been even a moment's pause to remember Hari with patience.

Charanam 1: All of life was spent putting feet into the mire of worldly entanglements and washing them clean - stumbling in and struggling out, over and over. There was no time at all to even once remember Hari, the true master and lord of both this body and this soul.

Charanam 2: Emptying the stomach and filling it again - the entire lifetime was consumed in tending to the afflictions and demands of this impure body. There was no time to reflect upon and remember Hari, the deity destined to be one's own protector.

Charanam 3: Tying up the hair and untangling it again - all of life was spent in pride, pretence, and endless worldly complications, entangling and re-entangling without end. There was no time at all to draw near to Hari, the Lord of the sacred Venkata hill.

ఈ సురలీమును లీచరాచరములు - యీసకలమంతయు నిది యెవ్వరు

 //ప// ఈ సురలీమును లీచరాచరములు

యీసకలమంతయు నిది యెవ్వరు                    //ప//

//చ// ఎన్నిక నామము లిటు నీవై యుండగ

యిన్ని నామము లిటు నీవై యుండగ

వున్నచోటనే నీవు వుండుచుండుగ మరి

యిన్నిటా దిరుగువా రిది యెవ్వరు //ప//

//చ// వొక్కరూపై నీవు వుండుచుండగ మరి

తక్కిన యీరూపములు తామెవ్వరు

యిక్కడనక్కడ నీవు యిటు ఆత్మలలోనుండ

మక్కువ నుండువారు మరి యెవ్వరు //ప/

//చ// శ్రీవేంకటాద్రిపై చెలగి నీ వుండగా

దైవంబులనువారు తామెవ్వరు

కావలసినచోట కలిగి నీవుండగ

యీవిశ్వపరిపూణు లిది యెవ్వరు //ప//

ముఖ్యపదార్ధం:

సురలు: దేవతలు

లీము: సమూహము, గుంపు (a multitude, assembly)

చరాచరములు: చరము = కదిలేవి (జీవులు); అచరము = కదలనివి (చెట్లు, రాళ్ళు మొదలైనవి). చరాచరం = సమస్త సృష్టి

సకలము: అన్నీ, సమస్తము

యెవ్వరు: ఎవరు (who is this?) - ఇక్కడ "ఎవరు" అనే ప్రశ్న తాత్వికమైనది, సందేహం కాదు; విస్మయం

ఎన్నిక నామములు: లెక్కలేనన్ని పేర్లు (innumerable names)

నీవై యుండగ: నీవే అయి ఉండగా (being yourself, pervading all)

వున్నచోటనే నీవు వుండుచుండగ: ఉన్నచోటనే నీవు ఉండుచుండగా (remaining in one's own place, unmoving)

యిన్నిటా దిరుగువారు: ఇన్నిటిలో తిరిగేవారు, సంచరించేవారు (those who move/wander through all these)

వొక్కరూపు: ఒకే రూపం (single form, the one without a second)

తక్కిన రూపములు: మిగిలిన అన్ని రూపాలు (all other forms)

తామెవ్వరు: వారు ఎవరు? (who then are they?)

యిక్కడనక్కడ: ఇక్కడా అక్కడా, సర్వత్రా

ఆత్మలలోనుండ: ఆత్మలలో ఉండగా (residing within all souls)

మక్కువ: ప్రేమతో, ఆసక్తితో (with affection, fondly)

మక్కువ నుండువారు: ప్రేమతో నీలో ఉండేవారు (those who abide in you with love)

శ్రీవేంకటాద్రి: వేంకటేశ్వరుడు నివసించే వేంకటాద్రి పర్వతం

చెలగి: విలసిల్లి, ప్రకాశించి (shining forth, resplendent)

దైవంబులనువారు: దేవతలు అని చెప్పుకునేవారు

కావలసినచోట కలిగి: అవసరమైన చోటల్లా వ్యాపించి (present wherever needed)

విశ్వపరిపూర్ణులు: విశ్వమంతటా నిండినవారు (those who are universe-pervading)

భావం:

ఈ సంకీర్తన అన్నమయ్య అద్వైత దర్శనానికి అత్యుత్తమ నిదర్శనం. ప్రతి చరణంలో "యెవ్వరు?" అని ప్రశ్నిస్తూనే, ఆ ప్రశ్నలోనే జవాబు దాగి ఉంటుంది. "నీవే అన్నీ అయినప్పుడు, మరి వేరే ఎవరు ఉన్నారు?" అనేది ఈ సంకీర్తన మూల సంభావన. ఇది "నేను", "నీవు", "అది" అనే భేదాన్ని పూర్తిగా కరిగించే తాత్విక కవిత.

//ప// దేవతలందరూ, అన్ని చరాచర జీవరాశులూ - ఈ సమస్తమూ ఏమిటి? ఎవరు? (నీవే అన్నీ అయినప్పుడు, ఇవేమిటని అర్థం.)

//చ// లెక్కలేనన్ని పేర్లతో నీవే ఉన్నావు. ఇన్ని నామాలతో నీవే నిండి ఉండగా, మరి ఆ నామాలన్నింటిలో తిరిగేవారు ఎవరు? (నీ నామమే సర్వనామం - నీవు ఒకచోట ఉండి కదలకుండా ఉండగా, నీలోనే సంచరిస్తున్న ఇవన్నీ ఎవరు అని ప్రశ్న. ఆత్మ ఒక్కటే - కదిలేవి కూడా నీవే.)

//చ// నీవు ఒకే ఒక రూపంగా ఉండగా, మిగిలిన ఈ రూపాలన్నీ ఎవరు? ఇక్కడా అక్కడా, అన్ని ఆత్మలలోనూ నీవే నిండి ఉండగా, నిన్ను ప్రేమతో నిలిచి ఉన్నారని చెప్పుకునేవారు మరి ఎవరు? (ప్రేమించేవాడు కూడా నీవే, ప్రేమింపబడేవాడు కూడా నీవే - భక్తుడు, భగవంతుడు వేరువేరు కాదు అనే సత్యం.)

//చ// శ్రీ వేంకటాద్రిపై ప్రకాశంగా నీవు వెలసి ఉండగా, "దేవుళ్ళు" అని చెప్పుకునేవారు ఎవరు? అవసరమైన చోటల్లా నీవే నిండి ఉండగా, "విశ్వాన్ని నింపినవారు" అని చెప్పుకునేవారు మరి ఎవరు? (విశ్వమంతా నీవే పరిపూర్ణంగా నిండినప్పుడు, వేరే ఏ దేవుడూ, వేరే ఏ పరిపూర్ణతా ఉండే అవకాశమే లేదు.)

ఒక విశేష గమనిక:

ఈ సంకీర్తన నిర్మాణం లోని అందం చూడండి. "యెవ్వరు?" అనే ప్రశ్న మూడు చరణాలలోనూ పల్లవిలోనూ మళ్ళీమళ్ళీ వస్తుంది - మొత్తం నాలుగుసార్లు. కానీ అన్నమయ్య ఎక్కడా జవాబు చెప్పరు. ఎందుకంటే ప్రశ్నలోనే జవాబు ఉంది. "నీవే అన్నీ అయినప్పుడు, వేరే ఎవరూ లేరు" - ఇది వేదాంతంలో "అహం బ్రహ్మాస్మి", "సర్వం విష్ణుమయం జగత్" అనే మహావాక్యాలకు అన్నమయ్య తెలుగు రూపం.

ఆధ్యాత్మిక భావం (Spiritual Essence):

ఈ సంకీర్తన అద్వైత వేదాంతపు నాలుగు మహావాక్యాలలో ఒకటైన "సర్వం ఖల్విదం బ్రహ్మ" (సమస్తమూ బ్రహ్మమే) అనే సత్యాన్ని సరళమైన తెలుగులో చెప్తుంది. స్వామి ఒక్కచోట ఉన్నా, ఆయన నామమే అన్ని నామాలలో, ఆయన రూపమే అన్ని రూపాలలో, ఆయన ఆత్మయే అన్ని ఆత్మలలో నిండి ఉంది. వేంకటాద్రిపై వెలసినవాడు కేవలం ఒక ఆలయంలోని దేవుడు కాదు - విశ్వమంతటా వ్యాపించిన పరమాత్మ.

భక్తుడు ఈ సత్యాన్ని అనుభవంలో తెలుసుకున్నప్పుడు, "నేను" "నీవు" అనే భేదం పోతుంది. అదే ముక్తి అని అన్నమయ్య ఈ సంకీర్తన ద్వారా సూచిస్తున్నారు.

Meaning in English:

Pallavi: All the gods, all the animate and inanimate creation - this entire universe in totality - who is all this? (The question implies: is it not you alone?)

Charanam 1: You exist as innumerable names. While you yourself remain in one place, unwavering, who then are those who wander through all these names and forms? (The answer is implied: they too are none other than you.)

Charanam 2: While you remain as one single form, who are all these other forms? While you dwell within all souls, here and everywhere, who are those who are said to abide in you with love? (The lover, the beloved, the witness - all are one.)

Charanam 3: While you shine resplendent on the sacred Venkata hill, who are those who call themselves gods? While you are present and complete wherever needed, who are those described as the all-pervading ones of the universe? (There is no other fullness - you alone are the completion of everything.)

అందరికాధారమైన ఆది పురుషుడీతడు - విందై మున్నారగించె విదురునికడ నీతడు

//ప// అందరికాధారమైన ఆది పురుషుడీతడు

విందై మున్నారగించె విదురునికడ నీతడు //ప//

//చ// సనకాదులు కొనియాడెడి సర్వాత్మకుడీతడు

వనజభవాదులకును దైవంబై నతడీతడు

ఇనమండలమున జెలగేటి హితవైభవుడితడు

మునుపుట్టిన దేవతలకు మూలభూతి యీతడు //ప//

//చ// సిరులొసగి యశోదయింట శిశువైనత డీతడు

ధరనావుల మందలలో తగ జరించె నీతడు

సరసతలను గొల్లెతలకు జనవులొసగె నీతడు

ఆరసి కుచేలుని యడుకులు ఆరగించెనీతడు //ప//

//చ// పంకజభవునకును బ్రహ్మ పద మొసగెను యీతడు

సంకీర్తన లాద్యులచే జట్టి గొనియెనీతడు

తెంకిగ నేకాలము పరదేవుడైన యీతడు

వేంకటగిరి మీద ప్రభల వెలసిన ఘనుడీతడు //ప//

ముఖ్యపదార్ధం:

అందరికాధారమైన: అందరికీ ఆధారమైన (the foundation of all)

ఆది పురుషుడు: మొట్టమొదటి పురుషుడు, సనాతన పురుషుడు (the primordial being)

విందు: విందు భోజనము, విందు = a great feast

మున్నారగించె: ముందు ఆరగించె (partook first, with love)

విదురుడు: పాండవుల పక్షపాతి, కృష్ణుని పరమ భక్తుడు

సనకాదులు: సనకుడు, సనందనుడు, సనత్కుమారుడు, సనత్సుజాతుడు — బ్రహ్మ మానస పుత్రులు, మహర్షులు

కొనియాడు: స్తుతించు, కొనియాడు (to extol, to praise)

సర్వాత్మకుడు: సమస్త జీవులలో ఆత్మగా నిలిచిన వాడు

వనజభవుడు: పద్మంలో పుట్టినవాడు = బ్రహ్మ (lotus-born)

వనజభవాదులు: బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు

ఇనమండలము: సూర్యమండలము (the solar orb)

జెలగు: ప్రకాశించు, వెలిగించు

హితవైభవుడు: హితమైన వైభవము కలిగినవాడు

మూలభూతి: మూలమైన శక్తి/సంపద (the primordial power)

యశోద: శ్రీకృష్ణుని పాలనతల్లి

శిశువు: చిన్నపిల్లవాడు (infant)

ధర: భూమి

ఆవుల మందలు: గోవుల సమూహాలు

జరించె: సంచరించె, తిరిగె

సరసతలు: ప్రేమ క్రీడలు, మాధుర్యమైన వ్యవహారాలు

గొల్లెతలు: గోపికలు

జనవులొసగె: ప్రేమను / సాంగత్యమును అనుగ్రహించె

ఆరసి: పరీక్షించి, నిజాయితీని గుర్తించి

కుచేలుడు: కృష్ణుని బాల్య మిత్రుడు, పేద బ్రాహ్మణుడు

అడుకులు: అటుకులు, చిరు పిండి వంట (flattened rice, a humble offering)

ఆరగించె: భుజించె, స్వీకరించె

పంకజభవుడు: పద్మంలో పుట్టినవాడు = బ్రహ్మ

బ్రహ్మపదము: బ్రహ్మ పదవి, సృష్టికర్త స్థానం

సంకీర్తన లాద్యులు: సంకీర్తనలు ఆది నుండి పాడిన వారు (the earliest singers of praise)

జట్టి గొనియె: గట్టిగా స్వీకరించె, ఆదరించె

తెంకిగ: నిరంతరంగా, ఎల్లప్పుడూ

ఏకాలము: ఏ కాలమందైనా, సర్వకాలాలలో

పరదేవుడు: దేవతలకే దేవుడు, పరమ దైవం

ప్రభలు: కాంతులు, తేజస్సు

వెలసిన ఘనుడు: వెలసిన = వేంచేసిన; ఘనుడు = మహిమాన్వితుడు

భావం:

ఈ సంకీర్తన అన్నమాచార్యుల అద్వితీయ శైలికి చక్కని ఉదాహరణ. ప్రతి చరణంలో "ఈతడు" అనే పదం మళ్ళీ మళ్ళీ వస్తుంది. ఆ పదం వెనక ఒక తాత్వికత ఉంది - ఎవరిని వర్ణిస్తున్నారో చివర్లో చెప్తారు. మొదటి నుండి "ఇతనే" అని చెప్తూ చివరికి వేంకటగిరి మీద వెలసిన ఘనుడని తెలిపే ఈ నిర్మాణం చాలా గొప్పగా ఉంటుంది.

//ప// సర్వ జీవులకు ఆధారమైన, సనాతన ఆది పురుషుడు ఈతడే. నీతిపరుడైన విదురుడు ప్రేమతో సమర్పించిన విందు భోజనాన్ని ముందుగా స్వీకరించినవాడు ఈతడే. (కురుక్షేత్ర యుద్ధానికి వెళ్ళే మార్గంలో శ్రీకృష్ణుడు, దుర్యోధనుని విలాసవంతమైన భోజనాన్ని వదిలి, పేద భక్తుడైన విదురుని ఇంట్లో శాకాహారాన్ని సప్రేమగా స్వీకరించిన ఘటనను ఇక్కడ స్మరిస్తున్నారు.)

//చ// సనక, సనందన, సనత్కుమార, సనత్సుజాత మహర్షులు కొనియాడే సర్వాత్మకుడు ఈతడే. బ్రహ్మాదులకు కూడా దైవమై నిలిచినవాడు ఈతడే. సూర్యమండలంలో ప్రకాశించే హితవైభవుడు ఈతడే. తనకు ముందు పుట్టిన దేవతలందరికీ మూలమైన శక్తి ఈతనిదే.

//చ// సంపదలను అనుగ్రహించి, యశోద ఇంట్లో చిన్నిపిల్లవాడిగా అవతరించినవాడు ఈతడే. భూమిపై గోవుల మందలలో తిరుగుతూ లీలలు చేసినవాడు ఈతడే. గోపికలకు ప్రేమతో సాంగత్యమనే అనుగ్రహమొసగినవాడు ఈతడే. పేద మిత్రుడు కుచేలుడు సమర్పించిన అటుకులను ప్రేమతో ఆరగించినవాడు ఈతడే.

//చ// బ్రహ్మకు బ్రహ్మ పదవినిచ్చినవాడు ఈతడే. ఆదికాలం నుండి సంకీర్తన చేసిన భక్తులను ఆదరించి, వారి గానాన్ని గట్టిగా పట్టుకున్నవాడు ఈతడే. (ఇక్కడ అన్నమయ్య తన సంకీర్తన సేవను కూడా పరోక్షంగా స్మరిస్తున్నారని భావించవచ్చు.) ఏ కాలంలోనైనా నిరంతరంగా పరమ దైవంగా నిలిచినవాడు ఈతడే. వేంకటగిరిపై తేజోమయంగా వెలసిన ఆ మహిమాన్వితుడు ఈతడే.

ఆధ్యాత్మిక భావం (Spiritual Essence):

ఈ సంకీర్తన ఒక దివ్యమైన గుర్తింపు క్రమం (recognition journey). ప్రతి చరణంలో స్వామి గురించి ఒక్కో విశేషాన్ని చెప్తూ, "ఈతడు" అని మళ్ళీమళ్ళీ అంటున్నారు. చివరికి ఆ "ఈతడు" వేంకటగిరి మీద వెలసిన ఘనుడని తెలుస్తుంది. ఇది వైష్ణవ తత్వంలో చెప్పే "సర్వేశ్వరత్వం" - అంటే ఆ పరమాత్మ అన్నిటికీ మూలం, అన్నిటిలోనూ ఉన్నవాడు అనే సత్యాన్ని అన్నమయ్య తన కళాత్మక శైలిలో మనకు అందించారు.

విదురుని కడ విందు, కుచేలుని అటుకులు - ఈ రెండు ఉదాహరణలూ ఒకే సత్యాన్ని చెప్తాయి: స్వామికి భక్తి తప్ప మరొకటి అక్కర్లేదు. పేదవాడైనా, అధికారి అయినా, భక్తి ఉంటే స్వామి ప్రేమతో స్వీకరిస్తాడు.

Meaning in English:

Pallavi: He is the one who sustains all - the primordial being. He is the one who first partook of the feast offered with love by the virtuous Vidura.

Charanam 1: He is the all-pervading soul extolled by the sages Sanaka and others. He is the deity even for Brahma and other gods. He is the radiant one who shines within the solar orb. He is the primordial power from whom all the earlier-born gods derive.

Charanam 2: He is the one who, bestowing prosperity, was born as an infant in Yashoda's home. He roamed suitably among the cow herds on this earth. He granted the gift of his companionship to the Gopis with tenderness. He examined (the sincerity of) Kuchela and lovingly accepted his humble offering of flattened rice.

Charanam 3: He is the one who gave Brahma his creative role. He is the one who earnestly received and cherished the sankeertana (devotional singing) of the earliest devotees. He is the supreme deity who, at all times without exception, has remained the ultimate God. He is the magnificent one who shines with divine brilliance on the Venkata hills.