డోలాయాం చల డోలాయాం హరే డోలాయాం

 //ప// డోలాయాం చల డోలాయాం హరే డోలాయాం

//చ// మీనకూర్మ వరాహా మృగపతి అవతారా

దానవారే గుణశౌరే ధరణిధర మరుజనక

//చ// వామన రామ రామ వరకృష్ణ అవతారా

శ్యామలాంగా రంగ రంగా సామజవరద మురహరణ

//చ// దారుణ బుద్ధ కలికి దశవిధావతారా

శీరపాణే గోసమాణే శ్రీ వేంకటగిరికూట నిలయ

ముఖ్యపదార్ధం:

డోలాయాం: డోలా = ఉయ్యాల; డోలాయాం = ఉయ్యాలలో (in the swing — ఉయ్యాల మహోత్సవానికి సూచన)

చల: కదులు, ఊగు (sway, come, move)

హరే: హరి యొక్క సంబోధన రూపం (O Hari!)

మీన: మత్స్యావతారం — మహా ప్రళయంలో వేదాలను రక్షించిన చేప రూపం

కూర్మ: కూర్మావతారం — సముద్ర మథనంలో మంధర పర్వతాన్ని వీపుపై మోసిన తాబేలు రూపం

వరాహ: వరాహావతారం — హిరణ్యాక్షుని సంహరించి భూదేవిని రక్షించిన వరాహ రూపం

మృగపతి అవతార: మృగపతి = సింహం యొక్క రాజు; మృగపతి అవతారం = నరసింహావతారం — హిరణ్యకశిపుని సంహరించిన సింహ-నర మిశ్రమ రూపం

దానవారే: దానవ + అరే = రాక్షసులకు శత్రువు (enemy of demons)

గుణశౌరే: గుణ = సద్గుణాలు; శౌరి = శూరసేనుని వంశంలో పుట్టినవాడు (శ్రీకృష్ణుడు); గుణశౌరి = సద్గుణాలు కలిగిన శ్రీకృష్ణుడు

ధరణిధర: ధరణి = భూమి; ధర = ధరించినవాడు; భూమిని ధరించినవాడు (వరాహావతారంలో భూమిని మోసిన స్వామి)

మరుజనక: మరు = మన్మధుడు; జనక = తండ్రి; మన్మధుని తండ్రి అయిన విష్ణువు

వామన: వామనావతారం — బలిచక్రవర్తి వద్ద మూడడుగుల భూమి అడిగి మూడు లోకాలు కొలిచిన పొట్టి బ్రాహ్మణ రూపం

రామ రామ: పరశురామ మరియు శ్రీరామ — రెండు అవతారాలు (Parashurama and Sri Rama)

వరకృష్ణ అవతార: శ్రేష్ఠమైన కృష్ణావతారం

శ్యామలాంగా: శ్యామల = నీలమేఘ వర్ణం; అంగ = శరీరం; నీలమేఘ వర్ణపు శరీరం కలవాడు

రంగ రంగా: రంగ = రంగనాథుడు (శ్రీరంగంలో వెలసిన విష్ణువు); పదే పదే పిలుపు — ఆప్యాయతకు సూచన

సామజవరద: సామజ = ఏనుగు (గజేంద్రుడు); వరద = వరమిచ్చినవాడు; గజేంద్ర మోక్షంలో ఏనుగును రక్షించిన స్వామి

మురహరణ: మురుడు అనే రాక్షసుని సంహరించినవాడు (శ్రీకృష్ణుడు)

దారుణ బుద్ధ: దారుణమైన (క్రూరమైన) కాలంలో వచ్చిన బుద్ధావతారం — ఇక్కడ "దారుణ" అంటే గొప్ప లేదా కఠినమైన యుగపు అవతారం అని భావం

కలికి: కలియుగంలో వచ్చే కల్కి అవతారం (భవిష్యత్ అవతారం)

దశవిధావతారా: దశ = పది; విధ = రకాలైన; దశవిధ అవతారాలు ధరించినవాడు

శీరపాణే: శీర = నాగలి (పలుగు); పాణి = చేయి; నాగలి చేత పట్టుకున్నవాడు = బలరాముడు (బలదేవుని సూచన, కొన్ని దశావతార పరంపరలలో బలరాముడు చేర్చబడతాడు)

గోసమాణే: గో = గో సమూహాలను పాలించినవాడు, గోవులను ప్రేమించినవాడు = గోపాలకృష్ణుడు

శ్రీ వేంకటగిరికూట నిలయ: శ్రీ వేంకటాద్రి పర్వత శిఖరంపై నివసించినవాడు

భావం:

ఈ సంకీర్తన డోలోత్సవ సందర్భంగా రచించబడిన దశావతార స్తుతి. "డోలాయాం చల" అంటే ఉయ్యాలలో ఊగుతున్న స్వామి అని. అన్నమయ్య ఇక్కడ మత్స్యం నుండి కల్కి వరకు అన్ని అవతారాలనూ సంక్షిప్తంగా, సంగీత లయలో కట్టి, శ్రీ వేంకటేశ్వరుడే ఆ సమస్త అవతారాల పరంపరలో తేలాడుతున్న పరమాత్మ అని తెలిపారు.

//ప// ఓ హరీ! ఉయ్యాలలో ఊగు, ఉయ్యాలలో ఊగు!

//చ// మత్స్య, కూర్మ, వరాహ, నరసింహ అవతారాలు ధరించినవాడా! రాక్షసులకు శత్రువా! సద్గుణాల శ్రీకృష్ణా! భూమిని ధరించినవాడా! మన్మధుని తండ్రీ! ఉయ్యాలలో ఊగు!

//చ// వామన, పరశురామ, శ్రీరామ, కృష్ణ అవతారాలు ధరించినవాడా! నీలమేఘ వర్ణపు శరీరం కలవాడా! రంగనాథా! గజేంద్రుని రక్షించినవాడా! మురాసుర సంహారకా! ఉయ్యాలలో ఊగు!

//చ// బుద్ధ మరియు కల్కి అవతారాలతో దశవిధావతారాలు ధరించినవాడా! నాగలి చేత పట్టుకున్న బలరామ స్వరూపా! గోవులను ప్రేమించే గోపాలకృష్ణా! శ్రీ వేంకటగిరి శిఖరంపై వెలసినవాడా! ఉయ్యాలలో ఊగు!

విశేష గమనిక:

ఈ సంకీర్తన అన్నమయ్య రచించిన సంస్కృత-తెలుగు మిశ్రమ కీర్తనలలో ఒకటి. ఆయన సంస్కృత కీర్తనలను "సంస్కృత సంకీర్తనలు" అని పిలుస్తారు. పల్లవిలోని "డోలాయాం" అనే పదం తిరుమలలో నిర్వహించే డోలోత్సవాన్ని సూచిస్తుంది — స్వామిని ఉయ్యాలలో కూర్చోబెట్టి, భక్తులు గానం చేస్తూ ఊపే ఉత్సవం ఇది. దశావతారాలను ఒక్కో చరణంలో మూడు లేదా నాలుగు చొప్పున స్మరిస్తూ, చివరికి వేంకటగిరి నిలయుడే ఆ సర్వావతార పురుషుడు అని నిర్ధారిస్తున్నారు.

English Meaning:

Pallavi: O Hari! Come, sway in the swing! Sway in the swing!

Charanam 1: O Lord of the Matsya, Kurma, Varaha, and Narasimha avatars! O enemy of demons! O Krishna of noble virtues! O bearer of the Earth! O father of Manmatha! Come, sway in the swing!

Charanam 2: O Lord of the Vamana, Parashurama, Rama, and Krishna avatars! O one with the body of dark-cloud hue! O Ranganatha! O saviour of Gajendra the elephant! O slayer of the demon Mura! Come, sway in the swing!

Charanam 3: O Lord of all ten avatars — including the Buddha and the yet-to-come Kalki! O one who holds the plough (Balarama)! O Krishna who loves and tends the cows! O Lord who resides on the peak of Sri Venkatagiri! Come, sway in the swing!