వలచి పైకొనఁగరాదు వలదని తొలఁగరాదు కలికి మరుఁడు నేసినాజ్ఞ కడవఁగరాదురా

 శృంగార సంకీర్తన - సామంతం - తాళ్లపాక పదసాహిత్యం - సంపుటం - 1 పేజీ: 67

వలచి పైకొనఁగరాదు వలదని తొలఁగరాదు 

కలికి మరుఁడు నేసినాజ్ఞ కడవఁగరాదురా          ॥ప॥

అంగడి కెత్తినట్టిది వ్వె లంగనముఖాంబుజములు

ముంగిటిపసిఁడికుంభములును ముద్దులకుచయుగంబులు 

యెంగిలి సేసినట్టితే నె లితవులై నమెఱుఁగుమోవులు 

లింగములేనిదేహరములు లెక్క లేని ప్రియములు  ॥ప॥

కంచములోని వేఁడికూరలు గరువంబులుఁ బొలయలుకలు

యెంచఁగ నెండలోనీడలు యెడనెడకూటములు 

తెంచఁగరాని  వలెతాళ్లు తెలివిపడనిలేఁత నవ్వులు 

మంచితనములోనినొప్పులు మాటలలోనిమాటలు         ॥ప॥

నిప్పులమీఁదఁజల్లిననూనెలు నిగిడి తనివిలేనియాసలు 

దప్పికి నేయిదాగినట్లు తమకములోనితాలిమి

చెప్పఁగరానిమేలు గనుట శ్రీవేంకటపతిఁ గనుటలు 

అప్పనికరుణగలిగి మనుట అబ్బుర మైన సుఖములు ॥ప॥

ముఖ్యపదార్ధం:

వలచి: ప్రేమించి, మోహపడి

పైకొనగరాదు: దగ్గరకు రావడం సాధ్యం కాదు, అభిమానంగా చేరుకోలేరు

తొలగరాదు: దూరంగా వెళ్ళలేరు, విడచిపెట్టలేరు

కలికి: అందమైన స్త్రీ, కలికితనం

మరుడు: మన్మథుడు

నేసినాజ్ఞ: నేసిన = వేసిన; అజ్ఞ = ఆజ్ఞ, శాసనం; మన్మథుడు వేసిన శాసనం (ప్రేమ బాణం)

కడవగరాదు: దాటలేరు, తప్పించుకోలేరు

అంగడి కెత్తినట్టిది: అంగడికి ఎత్తినట్లు బహిరంగంగా ప్రదర్శించినట్టు 

అంగనముఖాంబుజములు: అంగన = స్త్రీ; ముఖాంబుజము = ముఖపద్మం, పద్మంలాంటి ముఖం

ముంగిటి పసిడి కుంభములు: ముంగిట = ముందు భాగంలో; పసిడి = బంగారం; కుంభములు = కుండలు

ముద్దుల కుచయుగంబులు: ముద్దుల = ముద్దొచ్చే; కుచయుగంబు = స్తనద్వయం

యెంగిలి సేసినట్టి తేనె: ఎంగిలి చేసినట్టి తేనె = ముందే రుచి చూసిన తేనె - తాజాగా కనిపిస్తూ ముందే చవిచూసినట్లు అనిపించే పెదవులు

లితవులైన మెఱుగు మోవులు: లితవు = హితవు, ఇతవు వంటి పదాలతో సంబంధం - సన్నిహితంగా అనిపించే, చొరవగా కనిపించే; మెఱుగు = మెరిసే, నునుపైన; మోవులు = పెదవులు

లింగములేని దేహరములు: లింగం = గుర్తు, చిహ్నం; దేహరము = శరీరం, దేహపు గుర్తు; లింగం లేని అంటే ఏ వయసో, ఏ స్థితో తెలియనంత సన్నగా, నాజూకుగా ఉన్న శరీరాలు

లెక్కలేని ప్రియములు: లెక్కకు మించిన ప్రేమవ్యక్తీకరణలు, ముద్దులు

కంచములోని వేడికూరలు: కంచంలో వడ్డించిన వేడివేడి కూరలు - చూస్తే రుచిగా ఉంటాయి, వెంటనే తినాలనిపిస్తాయి - అలాంటి ఆకర్షణ కలిగించేవి

గరువంబులు: గర్వాలు, పెడసరపు ప్రవర్తన

బొలయలుకలు: పొలతి = స్త్రీ; అలుకలు = చిన్న కోపాలు; ప్రేమతో కూడిన స్త్రీల చిన్నచిన్న అలకలు, మురిపెం కోపాలు

నెండలోనీడలు: ఎండలో నీడలు - మండుటెండలో నీడ దొరికినట్లు ఒక్క క్షణం ఊరట కలిగించి మళ్ళీ అదృశ్యమయ్యేవి

యెడనెడ కూటములు: యెడనెడ = అప్పుడప్పుడు; కూటములు = కలయికలు, కూడికలు

తెంచగరాని వలె తాళ్లు: తెంచలేని తాళ్లలాంటివి - ప్రేమ బంధాలు తెంచుకోవాలన్నా తెంచుకోలేనివి

తెలివిపడని లేత నవ్వులు: తెలివి తెలియని వయసులో వెలువడే లేత నవ్వులు - అమాయకంగా, స్వచ్ఛంగా, అర్థం తెలియకుండా నవ్వే నవ్వులు

మంచితనములోని నొప్పులు: మంచితనంతో చేసే మాటలలో దాగిన గుచ్చుకునే నొప్పులు

మాటలలోని మాటలు: పైకి చెప్పే మాటల వెనక దాగిన అసలు మాటలు, పొర పొరగా ఉండే భావాలు

నిప్పులమీద జల్లిన నూనెలు: నిప్పుల మీద నూనె పోసినట్లు - మరింత రగిలించేవి, చల్లార్చాలని పోసిన నూనె మంటను ఇంకా పెద్దది చేసినట్లు

నిగిడి తనివిలేని యాసలు: నిగిడి = పెరిగి, ముందుకు వ్యాపించి; తనివిలేని = తృప్తి లేని; యాసలు = ఆశలు, కోరికలు - ఎంత తీరినా తనివి తీరని కోరికలు

దప్పికి నేయి దాగినట్లు: దాహానికి నెయ్యి తాగినట్లు - దాహాన్ని తీర్చాలని తాగిన నెయ్యి మరింత దాహాన్ని కలిగించినట్లు

తమకములోని తాలిమి: తమకం = తీవ్రమైన కోరిక, ఆరాటం; తాలిమి = ఓర్పు, నిగ్రహం; కోరిక ఉధృతంగా ఉన్నప్పుడు ప్రదర్శించే నిగ్రహం

చెప్పగరాని మేలు గనుట: మాటలలో చెప్పలేని మేలు కలగడం

శ్రీవేంకటపతిఁ గనుట: శ్రీ వేంకటేశ్వరుని దర్శించడం

అప్పని = స్వామియొక్క, ప్రభువుయొక్క, తండ్రివంటి దైవముయొక్క

కరుణ గలిగి = కరుణను పొంది, అనుగ్రహం పొందుతూ

మనుట = జీవించుట, ఉండుట, అనుభవించుట

అబ్బురమైన = ఆశ్చర్యకరమైన, వర్ణనాతీతమైన

సుఖములు = ఆనందాలు, సంతోషాలు

భావం:

ఈ సంకీర్తన అన్నమయ్య శృంగార కీర్తనలలో అత్యంత కవిత్వ సంపన్నమైనది. పల్లవిలో మన్మథుని ఆజ్ఞను ప్రకటించి, మూడు చరణాలలో శృంగార అనుభవపు వివిధ కోణాలను ఒక్కో ఉపమానంతో వర్ణించి, చివరికి శ్రీ వేంకటపతి దర్శనమే నిజమైన అబ్బురమైన సుఖమని తేలుస్తున్నారు.

//ప// ప్రేమపడి దగ్గరకు రావడం కుదరదు, వద్దని దూరంగా వెళ్ళడమూ కుదరదు. కలికి స్త్రీ మీద మన్మథుడు వేసిన శాసనాన్ని దాటడం సాధ్యమే కాదు.

//చ// అంగడిలో సరుకులాగా బహిరంగంగా కనిపించే అంగనల పద్మముఖాలు, ముంగిట్లో పసిడి కుండలలాంటి స్తనాలు, రుచి చూసినట్లే అనిపించే తేనె పెదవులు, సన్నిహితంగా అనిపించే మెరిసే పెదవులు, తెలియనంత నాజూకైన శరీరాలు, లెక్కకు మించిన ప్రేమవ్యక్తీకరణలు - ఇవన్నీ మన్మథుని శాసనపు విచిత్రాలు.

//చ// కంచంలో వేడి కూరలాంటి ఆకర్షణ కలిగించే గర్వాలు, ప్రేమతో కూడిన చిన్నచిన్న అలకలు, మండుటెండలో నీడలాంటి యెడనెడ కలయికలు, తెంచుకోలేని తాళ్లలాంటి బంధాలు, తెలివి తెలియని వయసు లేత నవ్వులు, మంచితనం వెనక దాగిన నొప్పులు, మాటల వెనక మాటలు - ఇవన్నీ మన్మథుని శాసనపు రూపాలే.

//చ// నిప్పుల మీద నూనె పోసినట్లు మరింత రగిలించే కోరికలు, ఎంత తీరినా తనివి తీరని ఆశలు, దాహానికి నెయ్యి తాగినట్లు మరింత ఆరాటం పెంచే కోరికలలో ఉండే నిగ్రహం - ఇవన్నీ శృంగారపు విచిత్ర స్వభావాలు. కానీ చెప్పలేనంత మేలు ఏదైనా ఉందంటే అది శ్రీ వేంకటపతి దర్శనం మాత్రమే. కరుణ కురిపించే ఆ స్వామిని చేరుకుని జీవించడమే నిజమైన అబ్బురమైన సుఖం.

విశేష గమనిక:

ఈ కీర్తన అన్నమయ్య శృంగార కీర్తనల విశేష లక్షణాన్ని చక్కగా చూపిస్తుంది. మూడు చరణాలలో శృంగారపు అన్ని అనుభవాలను - చూపు, స్పర్శ, మాట, కోపం, నవ్వు, కోరిక, నిగ్రహం - ఒక్కో ఉపమానంతో వర్ణించారు. అయితే ఈ వర్ణన కేవలం శృంగారం కోసం కాదు. ప్రతి ఉపమానం శృంగారపు క్షణికత్వాన్ని, అంతటా ఉండే అసంతృప్తిని సూచిస్తుంది. నిప్పుల మీద నూనె, దాహానికి నెయ్యి - ఈ రెండు ఉపమానాలు శృంగారం తీర్చే బదులు మరింత రగిలిస్తుందని చెప్తున్నాయి. ఆ నేపథ్యంలో చివరి చరణంలో శ్రీ వేంకటపతి దర్శనం మాత్రమే నిజంగా తనివి తీర్చే సుఖమని - అదే నిజమైన తాలిమి అని - అన్నమయ్య సూచిస్తున్నారు.

Meaning in English:

Pallavi: Having fallen in love, one cannot draw close. Saying no, one cannot draw away. The decree that the clever Manmatha (gold og love) has shot - there is no crossing it.

Charanam 1: The lotus faces of women, displayed like wares at a market stall. The golden-pitcher breasts at the fore. The honey-lips that seem already tasted. The slender, intimate, glistening lips. The bodies whose form and age remain a mystery. The countless expressions of love - all these are the wonders of Manmatha's decree.

Charanam 2: Moods that are like hot dishes served in a plate - irresistible. The charming little sulks of women. The fleeting meetings that are like cool shade in the midday sun. Bonds that cannot be severed, like ropes. The innocent laughter of tender youth. The pain hidden within kindness. And the deeper words hidden within words - all these too are Manmatha's domain.

Charanam 3: Desires that are like oil poured on fire - only making the flame grow larger. Longing that grows and grows, never finding satisfaction. The patience held in the midst of intense desire, like ghee swallowed to quench a thirst — only deepening the want. But to see Sri Venkatapatih is a blessing beyond all telling. To live in the grace of his unasked-for compassion — that is joy beyond all wonder.