ఎంత తపము చేసితో యీకెకుగాను - మంతుకెక్క నీకు గల్గె మంచిబెండ్లికూతురు

//ప// ఎంత తపము చేసితో యీకెకుగాను
మంతుకెక్క నీకు గల్గె మంచిబెండ్లికూతురు

//చ// చన్నులే చిన్నలుగాని సతి మోహము ఘనము
కన్నులు గొప్పలు నవ్వు కడుగొంచెము
కన్నె పడుచింతేగాని కడలేని చేతలు
ఇన్నిటా నీకు గలిగెనిదె బెండ్లికూతురు

//చ// చేరడే మొగముగాని సిగ్గయితే చేటడు
బారెడేసి నెరులు చెప్పరాదు గుట్టు
యీరీతి ముగుదగాని యెమ్మెలు కోటానగోటి
కోరినట్టే కలిగె నీకును బెండ్లికూతురు

//చ// పాదాలే చిగురుగాని భావమెల్లా నిండుజేగ
భేదాలు మోవులు మాటప్రియమొక్కటే
యీదెస శ్రీవెంకటేశ యీకె యలమేల్ మంగ
నీ దేవులై నినుగూడె నిచ్చబెండ్లికూతురు

ముఖ్యపదార్ధం:
యీకె= స్త్రీ
చన్ను= స్త్రీ కుచము
యెమ్మెలు= మహిమలు
జేగ= కొంగ వంటి పక్షి

భావం:
అన్నమయ్య కి అమ్మ చిన్న వయసున్న కన్యారత్నం. ఆమె అందాలు ఇంకా వికశించలేదు కానీ, చరిత్ర మాత్రం ఘనమని శ్రీవేంకటేశ్వరునితో చెప్తున్నారు. అంటే, ఇక్కడ అన్నమయ్య స్వామికి ఓ పెళ్ళికూతుర్ని వెతికి వచ్చి ఆవిడ అందాలు, ఆమె ఖ్యాతిని స్వామితో విన్నవిస్తున్నారు.

ఎంత తపస్సు చేసుకున్నావో నువ్వు, ఎంతో ఘనకీర్తి కల్గిన ఈమె నీకు మంచి పెండ్లికూతురు.

వక్షస్థలము చిన్నదైనా ఆమెకి మోహం ఎక్కువ. (చిన్నలు అంటే చిహ్నాలు అని కూడా అర్ధం ఉంది. అలా ఆలోచిస్తే, ఆమె పొంగిన వక్షస్థలం చిహ్నాలు చూస్తే ఆమెకి మోహం ఎక్కువ, అని చెప్తున్నారేమో అనిపించింది). నీవసలే మన్మధునికి తండ్రివి. నీకు కావలసినంత మోహం ఆమెలో ఉంది. కన్నులు మటుక్కు వికశించిన కలువలే...సూర్యచంద్రులు ఇద్దరూ కలిసి ప్రకాశించారా అన్నట్టుగా వెలుగుతూంటాయి. నవ్వు చాలా తక్కువ. పెదవులమీద చిన్నగా నర్తిస్తూంటుంది. (స్త్రీకి చిరునవ్వే అందం. అంతేగానీ, ఒంట్లో అన్ని అవయవాలూ ఊగిపోయేలా నవ్వితే పెద్ద బాగోదు). ఈ కన్యారత్నం పడుచుపిల్లే ఐనా ఆమె చేసిన పనులు ఇన్నీ అన్నీ కావు. ఇవన్నీ నీకు సరిపడే లక్షణాలు.

మొహం వికశించిన పద్మంలా చేరడే ఉంటుంది కానీ సిగ్గు మటుక్కు చేటంత ఉంది. నీ కళ్ళళ్ళోకి సూటిగా చూడలేనంత సిగ్గు ఆమెకు. (ఆడపిల్లకి సిగ్గు అందం కదా!! మరి). ఆమె తలవెంట్రుకలు బారెడు పొడవు. ఆమెకి ఎంత గుట్టో చెప్పలేం అసలు. నీతో ఎంతో రహస్యంగా ప్రణయ రహస్యాలు మాట్లాడుతుంది. చూడడానికి అమ్మాయే ఐనా మహిమలు కోటానుకోట్లు. నువ్వెలా కోరుకున్నావో నీకు అలానే దొరికింది ఈ పెండ్లికూతురు.

పాదాలు చూడ్డానికి చిగురుల్లా సుతిమెత్తగా ఉంటాయి గానీ, నడకలో భావం మటుక్కు కొంగ ఎంత జాగ్రత్తగా అడుగు తీసి అడుగేస్తుందో అంత ఆచితూచి స్పందిస్తుంది. తేనెలూరే పెదవులు రెండైనా మాట మటుక్కు ఎంత ప్రియముగా ఉంటుందో!!. (ప్రియ భాషిణి అన్నమట). శ్రీ వేంకటేశా! ఈ అలమేల్ మంగ నీకు భార్యయై ఈ నిత్యపెళ్ళికూతురు నిన్ను కూడినది. 

ఇందులో నేనెవ్వడినో యేయేమి సేసితినో - ముందు వెనుక లెరుగ మురహర కావవే

//ప// ఇందులో నేనెవ్వడినో యేయేమి సేసితినో
ముందు వెనుక లెరుగ మురహర కావవే

//చ// పరదూషకునకు పరమ నాస్తికునకు
కరుణలేనివానికి గతిలేదని యందురు
సరవిగ్రూరునకు సంశయ చిత్తునకు
దురితవర్తనునకు దుర్గతియె యందురు

//చ// అతినిష్ఠూర భాషికి నన్యకాంతాలోలునకు
యితరాసూయపరునకు పరమే లేదనెదరు
పతితుండైనవానికి బ్రాహ్మణనిందకునకును
తతి నాచారికిని దైవము లేడని అందురు

// అనృతవాదికిని అర్ధచోరకునకు
ఘనహింసకునకు లోకము లేదని యందురు
విని నే నిందులకుగా వెరచి నీకు శరణంటిని
వెనక వేసుకుని శ్రీవేంకటేశ యేలవే

భావం: 
ఈ సంకీర్తన పెద తిరుమలాచార్యులు రచించిన కీర్తన. 
ఈ క్రింది చెప్పే దోషాలలో తను ఏం చేశారో తెలియదు కానీ మురహరా నన్ను వెనకేసుకుని వచ్చి రక్షింపమని అడుగుతున్నారు.

ఇతరులను దూషించేవాడికి, దైవాన్ని నమ్మని వాడికి, దయ లేని వాడికి ఉత్తమ గతులు లేదని పెద్దలు చెప్తారు.
పాపకార్యాలు చేసే పరమ కౄరునకు, గురువు గారి వాక్కులను, వేద వాక్కులను సందేహంచు వానికి, పాపజీవనుడైన వానికి దుర్గతులు కలుగుతాయని పెద్దలు అంటారు.

చాలా కఠినంగా మాట్లాడి ఇతరుల మనసులు బాధపెట్టేవాడికి, ఇతరుల భార్యల పొందు కోరుతూ ఇష్టానుసారం ప్రవర్తించేవాడికి, యితరుల ఉన్నతిని చూసి అసూయ పడేవాడికి పరము లేరని అందురు.
పాపకార్యాలు చేసేవాడికి, యజ్ఞ యాగాది క్రతువులు చేస్తూ నితంతర భగవంతుని సేవలో ఉన్న బ్రాహ్మణులను నిందించేవాడికి, ఆచార, సాంప్రదాయాలను పాటించనివాడికి దేవుడనే వాడే ఉండడని అందురు. 

అబద్ధాలను వాదించేవాడికి, డబ్బు దోచుకునే దొంగకి, అహంకారికి ఉత్తమలోక ప్రాప్తిలేదని పెద్దలు అందురు. 
ఇవన్నీ విని నేను నిన్ను శరణు కోరుతున్నాను. నీ భక్తుడనని వెనకేసుకొచ్చి నన్ను రక్షించి మోక్షాన్ని ఇప్పించు వేంకటేశ్వరా!! 

ఆమని పువ్వువంటిది ఆయమైన వయసు - కాంమించి భోగించక యేమరదగునా

//ప// ఆమని పువ్వువంటిది ఆయమైన వయసు
 కాంమించి భోగించక యేమరదగునా?          //ప// 

//చ// చలపాదితనమేల సణగులాడగనేల
 బలిమి బెనగేయట్టి పతితోను
 పలుకగరాదా కప్రపుబాగా లియ్యరాదా
 చెలులకు నింతేసి సిగ్గుపడదగునా? //ప//

//చ//  బిగియగ నింతయేల పెచ్చువెరుగగనేల
  పగటున దమకించే పతితోను
  నగవులు నగరాదా నయములు చూపరాదా
  చిగురుమోవితోడ సిగ్గువడదగునా? //ప//

//చ//  మరగించనింతనేల మనసులు చూడనేల
    పరగ శ్రీవేంకటపతితోను
  గరిమెల మెచ్చరాదా కాగిటగూడెనతడు
          శిరసువంచుక యట్టే సిగ్గువడదగునా? //ప//

ముఖ్యపదార్ధం:
ఆయము: జీవస్థానము (శరీరములో ముఖ్యమైన అంగము. ఇక్కడ కామము గురించిన వర్ణన కాబట్టి, మర్మస్థానము అని చెప్పుకోవాలి) 
ఏమరు: మరచుట
చలపాదితనము: రోషంతో మాట్లాడటము, మాత్సర్యము కలిగి ఉండుట
సణగు: గొణుగుట
బలిమి: బలవంతుడైన, శక్తివంతుడైన
కప్రపుబాగాలు: కర్పూరము, వక్కపొడి (బాగా అంటే వక్క అని అర్ధం) కలిపిన తాంబూలం
పగటు: ప్రకాశించు, ప్రకటించు
తమకించు: మోహము తెలుపు, విరహము అనుభవించే

శృంగార భావం:
ఈ సంకీర్తనలో అన్నమయ్య శ్రీవారి చెలికి హితబోధ చేస్తున్నారు. (శృంగారముతో ఒక అర్ధం, వైరాగ్యంతో ఒక అర్ధం ఉంది ఈ పాటకి)...అన్నమయ్య దృష్టిలో ఈ ప్రపంచంలో అన్ని ప్రాణులూ శ్రీవారికి చెలులే...ఆయన మనకే చెప్తున్నాడని అన్వయించుకోవాలి..

//ప// యౌవ్వనపు వయసులో అంగము (జీవస్థానము) వసంతకాలంలో వికశించిన పువ్వులాంటిది. అంతటి సుఖమునిచ్చే దివ్యమైన అంగముల సంపద కలిగి ఉన్నావు. వాటితో శ్రీవారితో కామము సలిపి భోగించక వాటిని మరచి ఇలా ప్రవర్తించుట సబబేనా?
//చ// బలవంతుడైన హరి నిన్ను చుట్టేస్తుంటే అలా రోషంగా మాట్లాడతావెందుకు? అలా నీలోనువ్వే గుణుగుతావెందుకు?, మాట్లాడచ్చు కదా, కర్పూరము, వక్క వేసిన తాంబూలం ఆయనకి ఇవ్వచ్చు కదా! ప్రియురాళ్ళు ఇంతేసి సిగ్గుపడవచ్చా?
//చ// నీపై విరహంతో కాలిపోతున్న భర్తని పక్కనే పెట్టుకుని ఎందుకంత బిగుసుకుపోతున్నావు?. పైగా భయపడతావెందుకు?. నవ్వులు నవ్వరాదా, వినయము చూపరాదా? లేత చిగురువంటి పెదవులున్న అమ్మయివి, ఇలా సిగ్గుపడచ్చా?
//చ// స్వామిని ఇంతగా కోరికతో మరగించాలా? ఆయన మనసెలాంటిదో ఇప్పుడా నువ్వు తెలుసుకోవాలని ప్రయత్నించేది?. అదీ, సాక్షాత్తూ వేంకటాద్రిపై ప్రకాశించే విభుని గురించి. ఆయన నీ కౌగిలిలోకి వచ్చినప్పుడు కొంచెం మెచ్చుకోవచ్చు కదా, అప్పుడు కూడా తలవంచుకుని అలా సిగ్గుపడచ్చా?

వైరాగ్యభావన:
//ప// యౌవ్వనములో ఉండే అందాలన్నీ వసంత కాలంలో పువ్వుల్లా వికసించి వాడిపోతాయి...అటువంటి అందాలు శాశ్వతం అనుకుని శారీరిక సుఖాలకి ఎక్కువ విలువిచ్చి శ్రీవేంకటేశ్వరుని ధ్యానింపక, ఆయన భావములో భోగింపక, ఆయన చింతను మానడం సబబుకాదు అని చెప్తున్నారు.
//చ// స్వామి నిన్ను కరుణిస్తానంటే నువ్వే తెలుసుకోలేకపోతున్నావు, రోషంగా, పొగరుగా మాట్లాడుతున్నావు. నేనేదైనా చేయగలను, అని అహంకారంతో స్వామిని మరచిపోతున్నావు. నీ మనసు అనే తాంబూలం శ్రీవారికి ఇవ్వచ్చు కదా! ఆయన శరణు వేడటానికి అంత సిగ్గెందుకు నీకు?
//చ// స్వామిని చేరడానికి ఎందుకంత బిగుస్తున్నావు? ఈ సంసార సుఖాల్లో మునిగితేలాలనే తాపత్రయంతో నీవు స్వామిని చేరడానికి భయపడుతున్నావు. ఆయన నామస్మరణ చేయరాదా? ఆయన కీర్తనలు పాడరాదా? ఆయన పట్ల వినయంగా ఉండరాదా? కేవలం జననమరణ చక్రాల్లో ఇరుక్కున అల్పజీవుడివి, నీకు స్వామిపట్ల ఈ విధమైన భావం తగునా?
//చ// స్వామి శరణాగత రక్షకుడని నీకు తెలియదా? ఎంతో మందిని రక్షించిన ఆయన పై నీకింకా అనుమానమా? తిరువేంకటాచలముపై కటి, వరద హస్తాలతో ప్రకాశించే స్వామి వెలుగుని తలెత్తి చూడకుండా తలదించుకుని ఈ చీకటిని (తమోగుణాణ్ణి) చూడడం సబబేబా?

విశేషాంశం:
అన్నమయ్య ప్రతీ శృంగార సంకీర్తనలోనూ అత్యున్నతమైన వైరాగ్యం, ఆధ్యాత్మక దాగి ఉన్నాయి..కేవలం, శరీరాన్ని, అంగాలని, కోరికలని చూసేవాళ్ళకి అవే కన్పిస్తాయి...ఉన్నతమైన భావాలున్నవాళ్ళకి అవి పూర్తి వైరాగ్య సంకీర్తనలు.. 

తరుణి జవ్వనపుదపము సేయగను-వరుసతోడ జాతివైరములుడిగె

//ప// తరుణి జవ్వనపుదపము సేయగను
 వరుసతోడ జాతివైరములుడిగె //ప//

//చ// జక్కవపులుగులు జంటవాయవివె
 గక్కన వెన్నెలగాసినను
 యెక్కడగోవిలయెలుగులు చెదరవు
 గుక్కక వానలు గురిసినను //ప//

//చ// గుంపుదుమ్మెదలు గొబ్బున బెదరవు
 సంపెగతావులు చల్లినను
 ముంపున జకోరములు వసివాడవు
 సొంపుగళలు పెనుసూర్యుడుండగను       //ప//

//చ// చిలుకలు సందడిసేసిన దొలగవు
 కలసినసమరతి కయ్యమున
 యెలమిని శ్రీవేంకటేశుడు గూడగ
 చెలియంగములని చెప్పగ బొసగె //ప//

ముఖ్యపదార్ధం:
తరుణి: స్త్రీ
జవ్వనపుదపము: యౌవ్వనము అనే తపస్సు
జక్కవ: జంటగా 
పులుగులు: గుడ్లగూబలు
జంటవాయవివె: జంటను విడువవు
గక్కన: శీఘ్రముగా
గోవిలయెలుగులు: కోయిల గొంతులు
గుక్కక: ఎడతెరిపిలేకుండా/ఆపకుండా/ఏకబిగిన
గొబ్బున: వేగముగా
వసివాడవు: కాంతి హీనముగా కావు
కయ్యమున: జగడమున
గూడగ: కలువగా
బొసగె: ఇముడు, సరిపడు

భావం: ఈ సంకీర్తనలో యౌవ్వనము అనునది ఒక తపస్సుగా వర్ణింపబడినది. తపస్సు చేయుచోట సకల జీవజాతులూ భయములేకుండా స్వేచ్చగా జీవితమును గడుపుతాయి..అదేవిధంగా శ్రీవేంకటేశుడు, అలమేల్మంగల కలిసే శృంగారసమయంలో పక్షులు ఏ మాత్రం బెదరకుండా అవి వాటి లక్షణాలను సైతం మరచి పరవసిస్తున్నాయని చాలా గొప్ప భావాన్ని అన్నమయ్య పలికించారు.

అలమేల్మంగ,  శ్రీవేంకటేశ్వరులు యవ్వనము అనే తపస్సు చేస్తూన్నప్పుడు చిలుకలు, పక్షులు వాటికి మనుష్యులతో ఉండే శత్రుత్వాన్ని విడిచి నిర్భీతిగా సంచరిస్తున్నాయి. (జాతి వైరము అంటే, మనుష్యుల వల్ల వాటికి ఎప్పుడూ అపకారమే జరుగుతుంది, కాబట్టి పక్షులు, జంతువులు మనుష్యులని శత్రువులుగానే చూస్తాయని అర్ధం...ఆ వైరాన్ని, భయాన్ని మరిచి స్త్రీ చేసే యౌవ్వన తపస్సును దగ్గరనుంచీ చూస్తున్నాయన్నమాట)..

తెల్లని వెన్నెల కాస్తూన్నా, గుడ్లగూబలు శ్రీవేంకటేశ్వరుని, అలమేల్మంగల జంటను వీడటంలేదు. (గుడ్లగూబలు వెన్నెల లో ఆహారాన్ని వెతుక్కుంటూంటాయి. శ్రీవారు తన ప్రియురాలి వక్షోజాల జంటమీద ఒత్తినప్పుడు ఆయన చేతివేళ్ళు గుచ్చుకుని అర్ధచంద్రాకృతిలో గుర్తులు ఏర్పడి, అవి ఆమె పమిటలోనుంచి వెన్నెలలు వెలువరిస్తుంటే ఆ వెన్నెలలు చూసి కూడా గుడ్లగూబలు ఆహారంకోసం వెళ్ళడంలేదని ఊహ...). వసంతకాలంలో పరవశంతో పాడే కోయిలలు వీరిద్దరి రతి వల్ల పుట్టిన చెమట వర్షంలా కురుస్తున్నా, కాలాన్ని మరచి (వసంతకాలంలో వర్షాలు కురవవు కదా!)  పాటలు పాడుతూ వారి శృంగారానికి మరింత చక్కటి వాతావరణాన్ని కల్పిస్తూ సహకరిస్తున్నాయి..

వారిద్దరి రతి సమయంలో వేడి నిట్టూర్పుల సవ్వడికి తుమ్మెదల గుంపు కొంచెం కూడా బెదరట్లేదు... (అమ్మవారి ముక్కు సంపంగె పువ్వు..కానీ, అటువంటి సంపంగె వేడి నిట్టూర్పులని విడచినా తుమ్మెదలు కొంచెం కూడా బెదరట్లేదని కవి భావన)..శ్రీవారి కాంతి వేయి సూర్యుల వెలుగు. కానీ, అంత వేడిమిని తట్టుకుంటూ కూడా చకోరపక్షులు కాంతివంతంగా ఉన్నాయి. (చకోరపక్షులు  వర్షంకోసం ఆశగా ఎదురుచూస్తుంటాయి, ఎండను ఎక్కువ భరించలేవు, కానీ పెద్ద సూర్యుడు లా వెలిగిపోతున్న శ్రీవారిని చూసి అవి తమ తాపాన్ని మరచిపోయాయి, అని కవి ఊహ)

సమరతి అంటే (పద్మినీ జాతి స్త్రీ, అశ్వజాతి పురుషుల కలయిక).. అటువంటి నాయికానాయకుల కలయిక చాలా గొప్పగా ఉంటుంది. ఒకరి మీద ఒకరు రతిలో ఆధిక్యతను పొందాలని చూసే జంట అది.  ఇద్దరి మధ్యా అది ఒక యుద్దము లాంటిదే, ఇద్దరూ గెలవాలని పట్టుదలతో ఉండేదే..కానీ, అటువంటి సమయములో ఎంత నిట్టూర్పులు విడచినా, తియ్యని అరుపులు అరిచినా, చిలుకలు బెదరకుండా అక్కడే కూర్చుని అవి కూడా ఆ రతి ధ్వనులనే అనుకరిస్తున్నాయి.. ప్రేమతో శ్రీవేంకటేశుడు చెలిని కలుస్తున్నప్పుడు చిలుకలు ఆమె అంగాంగ వర్ణనను చేస్తున్నట్టుండెను, అని కవి భావన..

గమనిక: ఈ కీర్తన ని ఊహించడానికి నాకు చాలా సమయం పట్టింది. అన్నమయ్య ఏం చెప్పాలనుకున్నారో అని చాలా ఆలోచించాను...ఆ వేంకటేశ్వరుని కృపతో సరిగానే ఊహించానని అనుకుంటున్నాను...ఇది శృంగారకీర్తన అనిపించినా చాలా తత్వం దాగి ఉంది. విజ్ఞులెవరైనా ఆధ్యాత్మిక కోణంలోంచి వివరించగలిగితే ధన్యుడను..ఎంతో పరిపక్వత చెందిన వారు మాత్రమే ఈ కీర్తనలో ఆధ్యాత్మికను చూడగలరు.. 

నాలం వా తవ నయవచనం చేలం త్యజతే చేటీ భవామి

నాలం వా తవ నయవచనం
చేలం త్యజతే చేటీ భవామి  //ప//

చల చల మమ సం సద్ఘటనే కిం 
కులిశ హృదయ బహుగుణ విభవ
పులకిత తను సంభృత వేదనయా
మలినం వహామి మదం త్యజామి || నాలం ||

భజ భజ తే ప్రియ భామాం సతతం
సుజనస్త్వం నిజ సుఖనిలయ
భుజరేఖా రతి భోగ భవసి కిం
విజయీభవ మద్విధిం వదామి || నాలం ||

నయ నయ మామను నయనవిధంతే
ప్రియ కాంతాయాం ప్రేమభవం
భయహర వేంకటపతే త్వం
మత్ప్రియో భవసి శోభితా భవామి || నాలం ||

ప్రతిపదార్ధం:
నాలం వా: న+అలం = చాలవా?
తవ= నీయొక్క
నయవచనం= ప్రియమైన మాటలు
చేలం: కొంగు
త్యజతే: నీవు విడువుము
చేటీ భవామి: దాస్యము చేస్తాను (దాసి అయి ఉన్నాను)

చల చల: కదులు కదులు
మమ సం సద్ఘటనే కిం: నాకు దగ్గరగా ఎందుకు వస్తావు? 
కులిశ హృదయ: కఠినమైన హృదయము కలవాడా
బహుగుణ విభవ: ఎన్నో సద్గుణాల చే ప్రకాశించేవాడా 
పులకిత: పులకించబడిన
తను: శరీరము
సంభృత: చక్కగా భరింపబడిన
వేదనయా: వేదన చేత
మలినం వహామి: మలినాన్ని మోస్తోంది 
మదం త్యజామి" చమటను విసర్జిస్తోంది

భజ భజ: వెళ్ళు వెళ్ళు 
తే ప్రియ భామాం: నీ ప్రియ భామలతో
సతతం: ఎల్లప్పుడూ
సుజనస్త్వం: సుజనః+త్వం = మంచివాడవైన నీవు
నిజ సుఖనిలయ: అద్భుత సుఖనిలయుడవు
భవసి కిం:  అయ్యావా ఏంటి?
భుజరేఖా రతి భోగ: రతి భోగము వలన భుజము మీద ఏర్పడిన రేఖలు (ఆ రతి సుఖాలకి చిహ్నాలు అవేనా?)
విజయీభవ: నీకు విజయము చేకూరు గాక
మద్విధిం వదామి: మత్+విధిం+వదామి=నా విధి ని చెప్పుకుంటున్నాను.

నయ నయ: తొలగు తొలగు 
మాం అనునయనవిధం: నన్ను నువ్వు ఓదార్చే విధానం 
తే ప్రియ కాంతాయాం ప్రేమభవం: నీ ప్రియకాంతలకు ప్రేమను కలిగిస్తుంది (నాకు కాదు!)
భయహర: భయాల్ని తొలగించేవాడా
వేంకటపతే: ఓ వేంకటపతీ
త్వం: నీవు
మత్ప్రియో: మత్+ప్రియ: =నాకు ప్రియమైన వాడవు
భవసి: అగుచున్నావు (ఐతే)
శోభితా భవామి: నేను సంతోషిస్తాను

భావం:
ఈ సంకీర్తన లలితమైన సంస్కృత పదాలతో అన్నమయ్య భావ సముద్రంలోనుంచి వచ్చిన ఒక అలలా రమణీయంగా ఉంది. రాత్రంతా శ్రీవారు పరస్త్రీలతో రతి సలిపి ఇంటికి వచ్చారు. శ్రీవారంటే ప్రగాఢమైన ప్రేమ ఉన్న వేరే నాయిక ఈర్ష్య పడుతూ ఆమె వేదనని ఇలా తెలియజేస్తోంది. 

చాలు చాలు. నీ ప్రియమైన కల్లబొల్లి మాటలు చాలవా?. నా కొంగు విడువు నీకు దాస్యము చేస్తాను.

కఠినమైన హృదయము గలవాడా! దగ్గరగా వస్తావెందుకు? కదులు కదులు. నీ మంచి గుణాలకి పులకరించి పోయి, నా శరీరం చెమటలు విసర్జిస్తూ మలినమైపోతోంది. (ఎత్తిపొడుపు మాటలు ఇవి. నిజానికి ఆవిడకి చెమటలు పట్టినది శ్రీవారి పైన విరహంతో..రాత్రంతా ఆయనకోసం ఎదురు చూసి నిద్రలేక వళ్ళు వేడెక్కడం వల్ల ఐనా ఉండి ఉండవచ్చు) 

మంచివాడవే! వెళ్ళు, వెళ్ళు. నీ ప్రియ భామల దగ్గరకే వెళ్ళు. నీవు వాళ్ళల్తో ఎంత రతి సుఖాలనుభవించావో నీ భుజాలపై మచ్చలు చూస్తేనే తెలుస్తోంది. (తీవ్రమైన రతిలో నాయికలు శ్రీవారి భుజాలమీద గోళ్ళతో గిచ్చడం, గీరడం వల్ల రేఖలు గా ఏర్పడి ఉంటాయి. అవి చూసిన నాయికలతో ఎంత గొప్ప రతి సల్పి ఉంటారో అని ఊహించుకుంటోంది.) ఆ గుర్తులు అవేనా?. నీకు నీ నాయికలతో రతి భోగంలో విజయం కలుగు గాక. నిన్నని ఏం ప్రయోజనం. నా ఖర్మకి నేనే అనుకుంటున్నాను. 

తప్పుకో, తప్పుకో...ఆహా! చేసినదంతా చేసేసి, ఎంత బాగా ఓదారుస్తున్నావు. నువ్వు ఓదార్చే విధానం నువ్వంటే ప్రేమను ఒలకబోసే నీ ప్రియ కాంతలకు నచ్చుతుంది, నాకు కాదు. అన్ని భయాల్నీ తొలగించేవాడా! వేంకటపతీ! నీవు నాకు ప్రియమైన వాడవు. ఇకపై అయినా నా ఒక్కదానికే ప్రియుడవైతే నేను సంతోషిస్తాను..

ఏడ వలపేడ మచ్చికేడ సుద్దులు-ఆడుకొన్న మాటలెల్ల నవి నిజాలా

//ప// ఏడ వలపేడ మచ్చికేడ సుద్దులు 
     ఆడుకొన్న మాటలెల్ల నవి నిజాలా
//చ// తొలుకారు మెరుపులు తోచిపోవుగాక
              నెలకొని మింట నవి నిలిచీనా
      పొలతులవలపులు పొలసిపోవుగాక 
              కలకాలం బవి కడతేరీనా
//చ// యెండమావులు చూడనేరులైపారుగాక 
              అండకుబోవ దాహ మణగీనా
      నిండినట్టిమోహము నెలతలమది జూడ 
              వుండినట్టేవుండుగాక వూతయ్యీనా
//చ// కలలోని సిరులెల్ల కనుకూర్కులేకాక 
              మెలకువ జూడ నవి మెరసీనా
      అలివేణులమేలు ఆసపాటేకాక 
              తలపు వేంకటపతి దగిలీనా
ముఖ్యపదాల అర్ధం:
//ప// ఏడవలపు: ఎక్కడ ప్రేమ  
ఏడ మచ్చిక: మోహము ఎక్కడ
ఏడ సుద్దులు: ఎక్కడ కబుర్లు (Talk, chatter, words)
ఆడుకొన్న మాటలెల్ల నవి నిజాలా: చెప్పుకున్న ఊసులన్నీ అవి నిజాలా?
//చ//తొలుకారు: తొలుకు+కారు= The rainy season. వర్షాకాలము. 
మెరుపులు: మేఘాలు ఢీకొన్నప్పుడు వచ్చే కాంతి
తోచిపోవుగాక: తోచు+పోవు = పుట్టి పోతాయి కానీ (తోచు =To arise. పుట్టు)
నెలకొని: నిలకడగా, ఎప్పటికీ, నిలుచుండు (stay forever)
మింట: మిన్ను ఇంట= ఆకాశవీధిలో 
అవి నిలిచీనా: అవి (మెరుపులు) నిలిచి ఉంటాయా? 
పొలతుల: అందమైన స్త్రీ ల
వలపులు: ప్రేమలు, అందాలు
పొలసిపోవుగాక: నశించిపోయేవి గానీ (పొలసు అంటే మాంసము.)
కలకాలం బవి కడతేరీనా: అవి (ఆ అందాలు) శాశ్వతంగా చివరి వరకూ ఉంటాయా?
//చ//ఎండమావులు: మృగతృష్ణలు The mirages
చూడనేరులైపారుగాక: చూడడానికి నీళ్ళు యేరులైపారుతున్నట్టుంటుంది కానీ 
అండకుబోవ: ఆశ్రయించి దగ్గరకు పోతే
దాహ మణగీనా: దాహం తగ్గుతుందా?
నెలతలమది: స్త్రీల మనసుల్లో
నిండినట్టిమోహము జూడ: నిండిపోయిన మోహం (వలపు, చిత్త వైకల్యము Love, fascination, infatuation) చూస్తే
వుండినట్టేవుండుగాక: ఉన్నట్టే ఉంటుంది కానీ
వూతయ్యీనా: సహాయపడుతుందా!

//చ//కలలోని సిరులెల్ల: కలలో వచ్చిన    సంపదలెల్లా

కనుకూర్కు: కను కూరుకు: నిద్రించిన కన్నుల్లోనే గానీ (కూరుకు అంటే నిద్రించు అని అర్ధం)
  మెలకువ జూడ నవి మెరసీనా: మెలకువ వచ్చి కన్ను తెరచి చూస్తే ఆ సంపదలు మెరుస్తాయా?
అలివేణులమేలు: ఆడువారి వల్ల జరిగే మేలు గురించి
ఆసపాటేకాక: ఆశపడటమే తప్ప
తలపు వేంకటపతి దగిలీనా: అది మనసుని వేంకటపతికి తగిలేలా చేస్తుందా?
భావం: 
//ప// ఎక్కడి ప్రేమ, ఎక్కడి మోహం, ఎక్కడి మాటలు. ఆవిడ అందాలను నువ్వు పొగుడుతూ, నీ గొప్పదనాన్ని ఆవిడ పొగుడుతూ, మీరిద్దరూ చెప్పుకున్న మాటలు అవన్నీ నిజాలా? (ఆవిడ అందం శాశ్వతమా?, ఈయన ప్రేమ/మోహం శాశ్వతమా? ఆ రెండూ శరీరాలున్నంత వరకే..శరీరాలు వయసుతో పాటు వడిలిపోతాయి. కాబట్టి, ఆవిడ అందం, దానిపై పెంచుకున్న ఈయన ప్రేమ/మోహం రెండూ నిజాలు కావు.)
//చ// వర్షాకాలం లో వచ్చే మెరుపులు అందంగానే ఉంటాయి. కానీ, అవి ఎప్పటికీ ఆకాశంలోనే ఉంటాయా?. పుడుతుంటాయి, పోతుంటాయి. అలాగే స్త్రీల అందమైన శరీరం కాలంతో పాటు నశించిపోతుంది కానీ, ఎప్పటికీ ఆ అందాలు శాశ్వతంగా ఉంటాయా? (దువ్వుకున్న ఆ నీలి ముంగురులు దూదిపింజల్లా తెల్లగా అయిపోతాయి. కాంతులు వెదజల్లు ఆమె అందమైన కళ్ళు పుసికలు కట్టి వికృతంగా అవుతాయి. అమృతం చిందే ఆ పెదవులు కృశించిపోయి బీడువారిన నేలలా తయారౌతాయి. పాలు పొంగు ఆ స్తనకలశాలు తోలుతిత్తులైపోతాయి. నడుము వంగి, ఒళ్ళు కృంగి, నిగనిగలాడే చర్మం ఒడిలిపోయి వ్రేలాడుతూ, గజ గజ వణికిపోతూ, అవసాన దశను భారంగా మోయాల్సివస్తుంది కానీ, యౌవ్వనంలో ఉన్న ఆమె అందాలు శాశ్వతం కావు.)
//చ// దూరం నుంచి చూస్తే ఎండమావులు నీళ్ళు పారే సెలయేళ్ళలా కనిపిస్తాయి. కానీ దగ్గరగా వెళ్తే దాహం తీరుతుందా?. అలాగే ఆడువారి మనసులో ప్రేమ నిండినట్టే ఉంటుంది కానీ, అది నీవు మోక్షాన్ని చేరడానికి సహాయపడుతుందా?.  
//చ// కలలో వచ్చిన సంపదలన్నీ కన్ను మూసి ఉంచినంత సేపే కనబడతాయి. మెలకువ వచ్చి కన్ను తెరిచి చూస్తే ఆ సంపదల కాంతులు కనబడతాయా?. ఆడువారి వల్ల జరిగే మేలుగురించి (వారితో సాంగత్యసుఖం గురించి) ఆశపడటమే తప్ప, అది మనసుని శ్రీ వేంకటేశ్వరుని తగిలేలా చేస్తుందా??
వ్యాఖ్యానం:
స్త్రీ కి భగవంతుడిచ్చిన వరం సౌందర్యం. ఆ సౌందర్యంతో తన ప్రమేయంలేకుండానే పురుషుణ్ణి వివశుణ్ణి చేస్తుంది. అది ఆమె తప్పు కాదు. అలా ఆ సౌందర్యం వెంట పడటం మగవాడి నైజం. ఈ సంకీర్తనలో అన్నమయ్య మగవాళ్ళని హెచ్చరిస్తున్నారు. ఆడవాళ్ళని కించపరిచే మాట ఇందులో ఒక్కటి కూడా లేదు. కామం ప్రతీ జీవికీ సహజమైన విషయం. అదే లేకపోతే ఈ సృష్టే లేదు. స్త్రీ, పురుషులిద్దరికీ కామం సమానంగానే ఉన్నా ఆడవాళ్ళకి నిగ్రహశక్తి ఎక్కువ. అంత తొందరగా చలించరు. అతి తొందరగా చలించిపోయే పురుషుడు పాపకార్యాలు చేసే అవకాశం ఎక్కువ. అందువల్ల, మోక్షాన్ని చేరుకోవడం కష్టమౌతుంది. భూమిమీద మగ జంతువులన్నీ ఆడజంతువులను కామం కోసం వెంబడిస్తున్నాయి. కానీ ఆడజంతువులు మగ జంతువులను ఎందుకు వెంబడించడంలేదో, ఆ మాయ యేమిటో అర్ధంకావట్లేదని అన్నమయ్య "పురుషుడే అధముడు-పొంచియెందు దగులక" అన్న సంకీర్తనలో వివరించారు. 
స్త్రీలతో కాలక్షేపము పురుషునికి ఏ విధముగానూ ఉపయోగపడదు. స్త్రీకి సంబంధించిన విషయాలను గూర్చి ఆలోచించడం కంటే మనసుని శ్రీ వేంకటేశ్వరుని పై నిలుపుట మంచిదని ఆచార్యులు బోధిస్తున్నారు.  

ఆకటి వేళల అలపైన వేళల తేకువ హరినామమే దిక్కు మరి లేదు

//ప//ఆకటి వేళల అలపైన వేళల
             తేకువ హరినామమే దిక్కు మరి లేదు
//చ//కొఱమారియున్న వేళ కులము చెడిన వేళ
             చెఱవడి వొరుల చేజిక్కినవేళ
             వొఱపైన హరినామమొక్కటే గతి గాక
             మఱచి తప్పిననైన మఱి లేదు తెరగు
//చ//ఆపద వచ్చిన వేళ ఆఱడి బడిన వేళ
             పాపపు వేళల భయపడిన వేళ
             వోపినంత హరినామ మొక్కటే గతి గాక
             మాపు దాకా పొరలిన మరిలేదు తెరగు
//చ//సంకెల బెట్టిన వేళ చంప బిలిచిన వేళ
            అంకిలిగా నప్పుల వారాగిన వేళ
            వేంకటేశు నామమే విడిపించ గతినాక
            మంకు బుద్ది పొరలిన మరిలేదు తెరగు
ముఖ్యపదాల అర్ధం:
తేకువ: ధైర్యము
ఒఱపైన: అందమైన, ధృఢమైన
ఆఱడి: నింద
అంకిలి: అడ్డగింత
ఆగిన: నిలబెట్టిన
మంకుబుద్ధి: మూర్ఖత్వముతో
భావం: 
ఆకలి కలిగినప్పుడు, అలసిపోయినప్పుడు ధైర్యము చేకూర్చి రక్షించునది హరినామమొక్కటే. అది తప్ప మరొక దిక్కు లేదు.
తాను ఎందుకూ పనికి రాని దుస్థితి ఏర్పడినప్పుడు, కులము చెడినప్పుడు, ఇతరులచే బంధింపబడి కృశించినప్పుడు, ప్రకాశమానమైన హరినామమొక్కటే గతి, దానిని మరచినచో మరొక గతి లేదు. 
ఆపద కలిగినప్పుడు, నిందకు లోనైనప్పుడు, పాపము మీదపడినప్పుడు, భయపడినప్పుడు మిక్కిలిగా స్మరింపడిన హరి నామమొక్కటే గతి. దానిని విడిచి చివరి వరకూ మీ శక్త్యానుసారం ప్రయత్నించిననూ ఆ దుర్దశలనుండి కాపాడుటకు కాపాడుటకు మరొక మార్గం లేదు.
శత్రువులు సంకెళ్ళతో బంధించినప్పుడు, చంపుటకు పిలచినప్పుడు, అప్పులవారు అడ్డగించి నిలదీసినప్పుడు విడిపించుటకు శ్రీవేంకటేశ్వరుని నామమొక్కటే ఉపాయము. దానిని వదలి మూర్ఖత్వముతో ఎంత ప్రయత్నించిననూ వేరొక ఉపాయము లేదు. 
విశేషాంశం:
అన్నమయ్య శృంగారసంకీర్తన విని సాళ్వనృసింహరాయలు ఆయనను చెరశాల లో బంధించి హింసించినప్పుడు ఆచార్యులు "ఆటివేళల" అను సంకీర్తనను ఆలపించగా సంకెళ్ళు తమకు తామే విడిపోయెనట. అప్పుడు రాజు అచార్యుల పాదాలపై పడి క్షమించమని వేడుకొనగా "శ్రీహరి నిన్ను రక్షించుగాక" అని దీవించెనట. ఈ విషయము అన్నమయ్య మనుమడు చిన్నన్న తాను వ్రాసిన "అన్నమయ్య జీవిత చరిత్ర" నందు ఈ విధముగా ఉన్నది. 
"సంకెల లిడువాళ జంపెడువేళ-నంకిలి రుణదాత లాగెడు వేళ
వదలక వేంకటేశ్వరుని నామంబె-విదలింప గతి గాని వేరొండు లేదు
వనమాలి యతడె నావగ పెల్లనుడుపు-నను నర్ధములతో డ నలవడియుండ
సంకలితాత్ముడై సరగున నొక్క- సంకీర్తనము జెప్పి శరణు సొచ్చుటయు
ఘల్లున వీడి శృంఖలలూడి గుండె-ఝల్లని చూచి యచ్చటి వారు బెగడి
యా విధంబంతయు నారాజు తోడ-వేవేగ బరతెంచి విన్నవించుటయు
నగివడి సింహాసనము డిగ్గనురికి -పగగొన్న బెబ్బులి పగిది నేతెంచి
అన్నయార్యుని జూచి యయ్యరో వద్ద- నున్నవారలకెల్ల నొగిలించి మించి
వేయ నీ సంకెళ్ళు వీడె నటంచు-మాయురె నీవెంత మాయ వన్నినను
నేనేల పోనిత్తు నిది నిక్కమైన-నేనుండి తిరుగ వేయించెద నిపుడు
కిదుకక నీదు సంకీర్తనంబునకు-నది వీడెనా నిజంబని యెన్నవచ్చు
నీ పాలిదైవంబు నిన్ను నీ మహిమ- బాపురె! యని మెచ్చి పాటింపదదును
ననుచు నొద్దనె యుండి యానిగళంబు-తనికి చేనెత్తి యిద్దరు దేర మగుడ
నెక సక్కెమునకు వేయించిన గురుడు-నగి తొంటి సంకీర్తనము సేయుటయును
కాలి సంకెల చిటికిన వ్రేలిపలుము-చీలలు వీడి చెచ్చెర నూడిపడిన...."  

ఏవం శ్రుతిమత మిదమేవ తద్భావయితు మతఃపరం నాస్తి

//0// ఏవం శ్రుతిమత మిదమేవ త-
              ద్భావయితు మతఃపరం నాస్తి
//1// అతుల జన్మభోగాసక్తానాం
              హితవైభవసుఖ మిదమేవ
              సతతం శ్రీహరి సంకీర్తనం త-
              ద్వ్యతిరిక్తసుఖం వక్తుం నాస్తి
//2// బహుళమరణ పరిభవచిత్తానా-
              మిహపరసాధన మిదమేవ
              అహిశయనమనోహరసేవా త-
              ద్విహరణం వినా విధిరపి నాస్తి
//3// సంసారదురిత జాడ్యపరాణాం
              హింసావిరహిత మిదమేవ
              కంసాంతక వేంకటగిరిపతేః ప్ర-
              శంసైవాం పశ్చాదిహనాస్తి
ముఖ్య పదాల అర్ధం:
0. ఏవం: ఈ చెప్పబోవు రీతిగా
శ్రుతిమతమ్: వేద మతము (శృతి అంటే వేదం)
ఇదమేవ: ఇదియే
తత్: ఆ ప్రసిద్ధమైన 
భావయితుం: భావించుటకు
అతఃపరం: దీనికంటే వేరైనది
నాస్తి: లేదు
1. అతులభోగాసక్తానాం: సాటిలేని జన్మభోగములయందు ఆసక్తులైన వారికి
హితవైభవం: మేలు చేకూర్చు ఐశ్వర్యము (విభవం అంటే సంస్కృతంలో ఐశ్వర్యము)
ఇదంఏవ: ఇదియే
సతతం: ఎల్లప్పుడు
శ్రీహరిసంకీర్తనం: శ్రీమన్నారాయణుని సంకీర్తనయే
తద్వ్యతిరిక్తసుఖం: దానికంటే వేరైన సుఖము
వక్తుం: చెప్పుటకు
నాస్తి: లేదు
2. బహుళమరణపరిభవచిత్తానాం: అనేకములైన మారణావమానములతో కూడిన మనస్సుగలవారికి
ఇహపరసాధనం: ఇహపరలోకమందును, పరలోకమందును (ఉత్తమగతికి) సాధనమైనది
ఇదం ఏవ: ఇదియే
అహిశయన మనోహరసేవా: శేషశయనుడైన శ్రోహరి యొక్క మనోహరమైన సేవ
తద్విహరణం వినా: ఆ సేవా విహారము తప్ప
విధిరపి: (మరొక) విధానము కూడా
నాస్తి: లేదు
3. సంసారదురిత జాడ్యపరాణాం: సంసారపాపమనెడు రోగమునకు వశులైన వారికి
హింసావిరహితం: హింసలేనిది
ఇదమ్ ఏవ: ఇదియే
కంసాంతక వేంకటగిరి పతే: కంసనాశకుడైన శ్రీవేంకటాచలపతి యొక్క (కంసుణ్ణి చంపింది కృష్ణుడు. ఆ శ్రీ కృష్ణుడే వేంకటాద్రి బాల కృష్ణుడు.)
పశంసా ఏవ: గుణ కీర్తనమే
ఇహ: ఈ విషయము నందు
పశ్చాత్: దీని కంటే
నాస్తి: లేదు
భావం:
0. జనులారా! ఇదియే నేను (అన్నమయ్య) ఇప్పుడు ప్రకటించునదే వేదమతము. ఆలోచించిగా ఇంతకంటే శ్రేష్ఠమైన మతము వేరొకటి లేదు.
1. మాటిమాటికీ పుట్టేవారికి, సుఖబోగాలంటే అమితాసక్తి కలవారికీ, మేలైన ఐశ్వర్య సుఖం ఇదే. ఎప్పుడూ శ్రీహరి గుణ, కర్మ, నామముల సంకీర్తనమే ఆ సుఖము. దానికంటే గొప్ప సుఖము వేరొకటి లేదు. 
2. చీటికీ మాటికీ చచ్చే వారికి ఇహలోకమునందును, పరలోకమునందును ఉత్తమ గతికి సాధనము కూడా ఇదే. అదే శ్రీమన్నారాయణుని రమ్యమైన సేవ. ఆ సేవలో పొందే ఆనందము కన్నా మరొక వేదసమ్మతమైన విధానము లేదు. 
3. సంసారమనెడు రోగమునకు వశమైన వారికి బాధింపకుండా నయం చేసే మార్గం ఒక్కటే. అదే కంసహరుడైన శ్రీ వేంకటేశ్వరుని మహిమలను ప్రశంసించుటయే. దాని కంటే మేలైన మార్గం కనిపించుట లేదు. 
విశేషాంశం: చావుపుట్టుకలనే బాధలతో నిండినది సంసారము. దానినుండి సాధ్యమైనంత తొందరగా బయటపడుటయే వివేకవంతుల కర్తవ్యము. హరి సంకీర్తనము, హరి సేవ, హరి ప్రశంస అనేని మాత్రమే ఈ సంసారబంధములను పారద్రోలేవని అన్నమయ్య ప్రబోధిస్తున్నారు. 

నీవు సర్వసముడవు నీవు దేవదేవుడవు ఈవల గుణదోషాలెంచనికనేల?

//ప// నీవు సర్వసముడవు నీవు దేవదేవుడవు
              ఈవల గుణదోషాలెంచనికనేల?
//చ// పూవులపై గాసీ పొరి ముండ్లపై గాసీని
              ఆవల వెన్నెలకేమీ హానీ వచ్చీనా?
              పావనులనటుగాచి పాపపుంజమైన నన్ను 
              కావగా నీ కృపకు గడమయ్యీనా?
//చ// గోవుమీద విసరీ కుక్కమీద విసరినీ
              పావనపుగాలికిని పాపమంటీనా
              దేవతల రక్షించి దీనుడనైన నాకు
              దోవచూపి రక్షించితే దోషమయ్యీనా?
//చ// కులజుని యింటనుండి కులహీనుని యింటనుండీ
            యిలలో నెండకు నేమి హీనమయ్యీనా?
            వలసి శ్రీవేంకటాద్రి వరములు యిచ్చి నాలో
             నిలిచి వరములిచ్చి నేడు గావవే..
భావం:   
స్వామీ! నీవు అందరియందు సమభావాన్ని కలిగి ఉన్నావు. నీవు దేవాదిదేవుడవు. ఎక్కువ తక్కువతనములు, తప్పొప్పులు వెదకి చూసే స్వభావము నీది కాదుకదా! అలాంటప్పుడు నాలోని గుణదోషాలను చూడవలసిన అవసరం నీకేమున్నది? (మనలాంటి మనుష్యులు ఇతరుల గుణగోషాలను నిరంతరం ఎత్తి చూపుతుంటారు. భగవంతునికి అందరూ సమానమే. పాపాత్ముడైనా, పుణ్యాత్ముడైనా ఒకేరకంగా చూస్తాడు. పాపాత్ముడు వాడి చేసిన పాపాలకు, కర్మ ఫలాన్ని అనుభవిస్తుంటాడు.) 
(You treat all equally well. You are the Lord of the Lords. Why should you find fault with me?)
వెన్నెల పువ్వులపైనా కాస్తుంది. ముళ్ళపైనా కాస్తుంది. ముళ్ళపై కాసినంత మాత్రాన వెన్నెలకి ఏమైనా హాని కలిగిందా? స్వామీ! నీ దయ ఎందరో పుణ్యాత్ములను కష్టాలనుండి కాపాడింది. నేను పెద్ద పాపరాశిని. నన్ను కాపాడినంత మాత్రాన నీ దయకు కలిగే లోటేమున్నది?
(The moonlight shines on flowers and bushes equally. Is there any harm to the moonlight ? You protect the pious people. Is it a burden for you to protect a sinner like me?)
పవిత్రమైన గాలి ఆవుమీద వీస్తుంది. అలాగే కుక్క మీద కూడా వీస్తోంది. కుక్క నీచ జంతువు కావచ్చు. అయినా కుక్క మీద వీచినంత మాత్రాన గాలికేమైనా పాపం అంటిందా? స్వామీ! నీవు దేవతలను రక్షించావు. నేను దీనుడను. నీ శరణాగతుడను. నాకు కూడా తగిన మార్గము చూపి రక్షించితే నీకేమైనా దోషం అంటుతుందా?
(The wind blows on a cow and also on a dog. Is the wind touched by sin? You protect the devatas. Do you get blemished if you shower mercy on a distressed one like me?)
నిరంతర వేదాధ్యయనం, హోమాలు, యాగాలు చేసే ఉత్తమ కులస్థుని యింటా ఎండ కాయుచున్నది. అదే యెండ జంతువులను చంపుతూ, వాటి మాంసము తిను హీన కులస్థుని యింటా కాయుచున్నది. అందువల్ల ఎండకేమైనా హీనత్వము అంటుకుందా? శ్రీ వేంకటేశ్వరా! వేంకటాచలముపై నుండి ఎందరికో వరములిచ్చి కాపాడినావు. నన్ను కూడా అనుగ్రహించి వరములిచ్చి రక్షింపవయ్యా!
(The Sun shines equally on the houses, irrespective of their high or low status. Does the Sunlight lose its value? Oh Venkatesa,Why don't you protect me granting boons ?)
విశేషాంశం: 
భగవంతుని దృష్టిలో అందరూ సమానమే. ఆయనకి ఒకరిపై ప్రేమ, మరికరిపై ద్వేషం ఉండవు. ఆయనకి కూడా అలా ఉంటే ఇక ఆయన గొప్పతనమేమున్నది? ఆయన దృష్టిలో కులాలు కూడా లేవు. ఉన్నత కులం, హీనకులం అనేవి అసలు లేనే లేవు. ఎవరు ఆయన్ను పూజిస్తారో వారికి ఆయన దగ్గరౌతాడు.       

నే నొక్కడ లేకుండితే నీ కృపకు పాత్రమేది - పూని నా వల్లనే కీర్తి బొందేవు నీవు

ప// నే నొక్కడ లేకుండితే నీ కృపకు పాత్రమేది
        పూని నా వల్లనే  కీర్తి బొందేవు నీవు 
చ//  అతి మూఢులలోన నగ్రేసరుడనేను
        ప్రతిలేని ఘన గర్వ పర్వతమను
        తతి పంచేంద్రియముల ధనవంతుడను నేను
        వెతకి నా వంటివాని విడువక జెల్లునా
చ// మహిలో సంసారపు సామ్రాజ్యమేలే వాడ నేను 
       ఇహమున కర్మ వహికెక్కితిని నేను
       బహుయోని కూపసంపద దేలేవాడ నేను
       వహించుక నావంటి వానిదేనోపేవా
చ// భావించి నావంటి నీచు బట్టి కాచినప్పుడుగా
       యే వంక నీకీర్తి గడు నెంతురు భువి
       నా వల్ల నీకు బుణ్యము నీ వల్ల నే బ్రతుకుదు
       శ్రీ వేంకటేశుడ యింత చేరె జుమ్మీ మేలు. 
ముఖ్యపదాల అర్ధం:
పాత్రము: యోగ్యము
అగ్రేసరుడను: అందరికన్నా ముందు నడచువాడను
ప్రతిలేని: సాటిలేని
ఘన గర్వ పర్వతము: పెద్ద గర్వ పు కొండను
తతిన్: అదనులో
కర్మవహికి: కర్మ విధికి
బహుయోని కూప సంపదన్: అనేకములైన యోని కూపములనెడు సంపదలో
వహించుక: పట్టుబట్టి
భావం: 
స్వామీ! నే నొక్కడని లేకపోతే నువ్వు ఎవరి మీద కృప చూపిస్తావు?. నువ్వు నా మీద కృప చూపించబట్టే కీర్తిని పొందుతున్నావు. కాబట్టీ నీ కీర్తికి కారణం నేను. అలా ఎందుకంటావా? ఐతే విను.
ఈ సృష్టిలో ఉన్న అందరిలో బొత్తిగా తెలివిలేని వారలలో మొదటివాణ్ణి నేను. పైగా నాకు ఒళ్ళంతా పొగరు. ఒక పొగరు కొండను నేను. కళ్ళు, ముక్కు, నాలుక, నోరు, చెవులు  ఈ ఐదు పంచేంద్రియములే నాకున్న సంపద. ఇన్ని గొప్ప లక్షణాలున్న నన్ను వదిలి పెట్టుట నీకు తగునా స్వామీ!

ఈ భూమిపై సంసారమనెడు సామ్రాజ్యాన్ని పాలించే ప్రభువును (భార్యకీ, పిల్లలకీ దిక్కుగా, కుటుంబపెద్దగా పోషించేవాడని అర్ధం). ఇక్కడ చేసే పనులతో బాగా పేరు తెచ్చుకున్నవాడను. యోనికూపములనెడు సంపదలో మునిగితేలుతున్నవాడను (అనేక మంది స్త్రీలతో సంయోగము లేదా ఎన్నో జన్మలనుంచి అనేక యోనులయందు పుడుతున్నవాడను అని కూడా అర్ధం చేసుకోవచ్చు). నా వంటి వానిని పట్టుపట్టియైన నీవు వేరొకచోట వెదకి కట్టేసుకో. మళ్ళీ నీకు నా అంత నీచుడు దొరకడేమో.

నాలాంటి పరమ నీచుని రక్షించినప్పుడు కదా! లోకమంతా నిన్ను కీర్తిస్తారు. నన్ను రక్షిస్తే నీకు పుణ్యం వస్తుంది. నీవల్లనే నేను దుఖా:లు లేని స్థితిని పొందగలను. శ్రీ వేంకటేశ్వరా! మనిద్దరికీ బాగా లంకె కుదిరింది. మనం ఒకరి వల్ల ఒకరు లాభం పొందే సమయం వచ్చింది. కాబట్టి నన్ను కాపాడి పుణ్యం కట్టుకో స్వామీ!...

విశేషాశం: అన్నమయ్య మహా విద్యావేత్త. సకల వేద పురాణేతిహాసములు అవపోసన పట్టిన మహా దిట్ట. భగవంతుడు కరుణామయుడు. ఆయనకు ఉండే కరుణ వల్లనే ఆయన కీర్తి పెరుగుతోంది. పుణ్యాత్ములపై స్వామి తన కృపను ప్రసరిస్తే అందులో వింతేముందీ?. పాపాత్ములలో మేటిఐన జీవుని పరిరక్షించినప్పుడే ఆయన ఘనతని అందరూ కీర్తిస్తారు. జన్మ చేత బ్రాహ్మణుడిగా పుట్టినా, నీచాతినీచంగా దిగజారి, భ్రష్టుడైన అజామీళుని కాపాడినందువల్లనే  భాగవతంలో ఎన్నో రీతులుగా ప్రశంశింపబడినాడు. 

మూఢత్వము, గర్వము, ఇంద్రియలోలత్వము, సంసారసాగరము న తగులుకోవడం, కర్మ బంధాలలో చిక్కుకోవడం, సుఖబోగాలలో తేలియాడటం మనుష్యుని నీచ స్థితికి దిగజారుస్తాయి. వీటినుండి కాపాడమని పై విధంగా అన్నమయ్య కోరుతున్నారు.    

ఎట్టున్నదో నీచిత్త యెదురాడ నే వెఱతు

//ప//ఎట్టున్నదో నీచిత్త యెదురాడ నే వెఱతు 
గట్టిగా హరి నీ మాయ కడవగరాదు

//చ//నిచ్చ పతితుల జూచి నేను సంసారినైయుందు
అచ్చపు సన్యాసుల జూచి అటువలె నయ్యేనందు
హెచ్చి మెంచి వచ్చితేను యెక్కడి గొడవ యందు
ఇచ్చట నిశ్చల బుద్ధి యెందూ నేగానను

//చ//కర్ముల జూచొకవేళ కర్మము నేఁ జేయబోదు
మర్మపు జ్ఙ్ణానుల జూచి మంచిదందును
అర్మిల రెండూ జూచి అంతలో సందేహింతు
నిర్మలమయిన బుద్ధి నే నెందు గానను

//చ//వారణాసి వోఁజూచి వారివెంట తగులుదు
తేరి కొంత దవ్వు వోయి తిరుగుదును
నేరిచి శ్రీవేంకటేశ నీవే నన్ను గాచితివి
యీరీతి తేరినబుధ్ధి యందు నేగానను

భావం:

ఈ సంకీర్తన ఒక సామాన్య మానవుడు నిరంతరం పడే సంఘర్షణకు అద్దం పడుతుంది. మంచిగా ఉండాలనుకుంటాడు కానీ ఇంద్రియాలకు లొంగిపోతాడు. ప్రతీ విషయంలోనూ సందిగ్ధమే. నిశ్చలమైన బుద్ధి ఎక్కడా ఉండదు. బుద్ధి అటూ ఇటూ ఊగుతూంటుంది. 

స్వామీ! నీ చిత్తం ఎలా ఉందో నామీద. నీకు ఎదురు మాట్లాడే సాహసం నేను చెయ్యను. హరీ! నీ మాయ తెలుకోడానికి సాధ్యపడదు/దాట శక్యము కాదు. 

నిత్యము సంసార సాగరంలో సుఖభోగాలనుభవిస్తూ పాపకృత్యాలు చేసే వారిని చూసి నేనూ సంసారినవ్వాలనుకుంటాను. సన్యాసాశ్రమం తీసుకుని ఈ బంధాలకు అతీతంగా ఎప్పుడూ నీ నామస్మరణలో ఉండే సన్యాసులను చూసినప్పుడు సన్యాసి నవ్వాలనుకుంటాను. కొంచెం ఆధ్యాత్మిక చింతన ఎక్కువయిన క్షణంలో  సన్యాసం తీసుకుని ఓ నాలుగురోజులు అవ్వగానే ఇదెక్కడి గొడవరా బాబూ! అనుకుని సన్యాసాన్ని కూడా సక్రమంగా ఆచరించను. సన్యాసంలో కూడా నా బుద్ధి నిశ్చలంగా ఉండటంలేదు. 

అనేక కర్మలు (ఉద్యోగాలు, విధులు) చేసేవారిని చూసిని నేను కూడా ఏదో ఒకపని చెయ్యాలనుకుంటాను. ఇంతలో నేను చేసే పనివల్ల మోక్షం రాదనుకుని నిరంతరం జ్ఞానసముపార్జన చేసే మహాత్ములను చూసి ఈ పనే మంచిదనుకుంటాను. ప్రేమతో ఈ రెంటినీ పోల్చుకుని చూస్తే మళ్ళీ నాలో నాకే సందేహం కలుగుతుంది. పని చేసుకుని భార్యను సంతోషపెడుతూ పిల్లలతో హాయిగా భోగాలనుభవించడం మంచిదా?. జ్ఞాన సంపన్నుల వెంట జ్ఞాన సముపార్జన చేస్తూ కఠినమైన జీవితాన్ని అవలంబించడం మంచిదా? అని!. అక్కడ కూడా నా బుద్ధి స్వచ్చంగా ఉండట్లేదు. 

కాశీకి పోయేవారందనీ చూసి భక్తి ఎక్కువై వారితో పాటే కాశీ కి పోయి మోక్షం పొందాలనుకుని వారి గుంపులో కలిసి బయలుదేరతాను. కొంత దూరం పోగానే భార్య, పిల్లలు, సంసారసుఖాలు గుర్తొచ్చి మధ్యలో ఆగిపోయి వెనక్కొచ్చేస్తాను. ఈ విధంగా నా బుద్ధి అనేక సంఘర్షణలకు లోనవుతూ స్థిరత్వాన్ని కోల్పోతోంది. మంచి ఏదో తెలిసినా ఆచరించలేని స్థితికి దిగజారిపోతున్నాను. స్వామీ! నీవు నన్ను ఈ విధంగా కరుణిస్తున్నావు. ఇదంతా నీ మాయ. నన్ను మంచి దారిలోకి మార్చుకో..నాకు మంచి బుద్ధిని ప్రసాదించు.       

ఈ కీర్తన ఇక్కడ వినండి. http://annamacharya-lyrics.blogspot.com/

ఎవ్వరెవ్వరివాడో- యీజీవుడు - నెవ్వరికి నేమౌనో - యీజీవుడు

ప|| ఎవ్వరెవ్వరివాడో- యీజీవుడు -
 నెవ్వరికి నేమౌనో -యీజీవుడు ||

చ|| ఎందరికి గొడుకుగా- డీజీవుడు వెనుక- 
 కెందరికి దోబుట్ట డీజీవుడు |
యెందరిని భ్రమయించ- డీజీవుడు దుహ్ఖ- 
మెందరికి గావింప -డీజీవుడు ||

చ|| ఎక్కడెక్కడ దిరుగ- డీజీవుడు వెనుక- 
 కెక్కడో తనజన్మ- మీజీవుడు |
యెక్కడి చుట్టము దనకు- నీజీవుడు యెప్పు- 
డెక్కడికి నేగునో -యీజీవుడు ||

చ|| ఎన్నడును జేటులే-నీజీవుడు వెనుక- 
కెన్నిదనువులు మోవ- డీజీవుడు |
యెన్నగల తిరువేంక-టేశు మాయల దగిలి 
యెన్నిపదవుల బొంద- డీజీవుడు ||

భావం:

ఈ సంకీర్తనం అన్నమాచార్యుల తత్వచింతనకు తార్కాణం. 
ఎవరి ఎవరి వాడు ఈ జీవుడు ?. ఎవరికి ఏమౌతాడు? ప్రాణం ఉన్నంతవరకూ నలుగురితో మాట్లాడుతూ, ప్రేమిస్తూ, ఎందరికో ఎన్నో అయ్యే ఈ జీవుడు మరణించగానే ఎవరికీ ఏమీ కాడు.
ముందటి జన్మలలో ఎంతమందికో కొడుకు, ఎంతమందికో తోబుట్టువు ఈ జీవుడు. ఎందరితోనో బాంధవ్యాన్ని ఏర్పరచుకుని వారందరికీ భ్రమ కలిగించాడీ జీవుడు. ఎవరికీ చెప్పకుండా తన శరీరాన్ని వదిలేసి ఎంతో మంది తన వారి దు:ఖానికి కారణమయ్యాడీ జీవుడు.
శరీరం విడిచిపెట్టిన తర్వాత, ఎక్కడకి వెళ్ళాలో తెలియక, చేసిన పాపరాశి తనను వెంటాడుతుండగా, ఆత్మరూపంలో, ఆధారహీనుడై, అనేక లోకాలలో తన ఉనికిని వెతుక్కుంటూ తిరిగినవాడు ఈ జీవుడు. తన మొదటి జన్మ ఎక్కడో తెలియని వాడు ఈ జీవుడు. తనకు తెలియకే ఎన్నో జన్మములెత్తిన వాడు. తానున్న శరీరానికి కూడా తాను చుట్టము కానివాడు ఈ జీవుడు. (చెప్పాపెట్టకుండా, తనకే తెలియకుండా ఈ శరీరాన్ని విడిచిపెట్టేస్తాడు కదా!! ఆ ఉద్దేశ్యంలో అలా రాసి ఉంటారు). ఎప్పుడు ఎక్కడకి వెళ్తాడో తెలియని వాడు ఈ జీవుడు. (మనం రాత్రి నిద్రపోతున్నప్పుడు స్థూలశరీరం మాత్రమే సేద తీరుతుంది. సూక్ష్మ శరీరం ఎక్కడెక్కడో తిరిగివస్తుంది. ఎన్నో ప్రదేశాలు చూసి వస్తుంది. మనం ఎప్పుడూ చూడని ప్రదేశాలు మన కలలోకి వస్తాయి. తెలియని, పరిచయం లేని మనుష్యులు కనబడతారు. కానీ స్థూల శరీరం మాత్రం అచేతనంగా పడుకుని ఉంటుంది).

ఈ జీవునికి చావు లేదు. పంచభూతముల వల్ల జీవునికి మరణం లేదు. ఎన్నో జన్మల్లో ఎన్నో శరీరాలు మోసినవాడు ఈ జీవుడు. ఈ జీవుని అవస్థలన్నీ తిరువేంకటేశ్వరుని మాయలు. ఆయన కృప తగిలితే ఎన్నో గొప్ప పదవులు పొందుతాడీ జీవుడు--అమరత్వం, విష్ణుసాయుజ్యం, జననమరణ చక్రం నుండి విముక్తి, వైకుంఠవాసం, అన్నీ...అన్నీ పొందుతాడు. 

ఓ జీవుడా! శ్రీ వేంకటేశ్వరుని శరణు వేడు. ఆయన నిరంతర సంకీర్తనం చేసుకో..నీవు ఎన్ని పనుల్లో ఉన్నా హరి చింతన మానకు. నీవు సంపాదించే ధనం, నీవు అనుభవించే సుఖం, మాటల్లో, చేతల్లో మోసం.. ఇవన్నీ ఏదో ఒకరోజు మట్టిలో కలిసిపోయే ఈ శరీరం కోసం మాత్రమే..నీతో (జీవునితో ) పాటు ఈ భూమిమీద నీవు సంపాదించిన వస్తువులుగానీ, ప్రేమలు గానీ, బంధాలు గానీ ఏమీ రావు. నీవు పుట్టుకతో ఏ సిరిసంపదలు తెచ్చావు?. ఏ బంధువులను వెంటబెట్టుకుని వచ్చావు?.అంతెందుకు?, ఈ లోకం లోకి వచ్చేవరకూ నీ తల్లిదండ్రులెవరో నీకు తెలుసా?..అన్నదమ్ములున్నారని తెలుసా??ఈ మోహాన్ని విడిచిపెట్టు.. అన్ని బంధాలనూ, శరీరాన్నీ మోస్తూనే జీవుణ్ణి హరి పరం చేయి....అని అన్నమయ్య హితాన్ని బోధించారు... 

సకలం హే సఖి జానామి

ప|| సకలం హే సఖి జానామి తత్ 
ప్రకట విలాసం పరమం ధధసే ||

చ|| అలిక మృగమదమయ మషీకల నో- 
జ్జ్వలతాం హే సఖి జానామి |
లలితం తవ పల్లవిత మనసి ని- 
శ్చలతర మేఘ శ్యామం ధధసే ||

చ|| చారు కపోలస్థల కరాంచిత వి- 
చారం హే సఖి జానామి |
నారాయణ మహినాయక శయనం 
శ్రీ రమణం తవ చిత్తే ధధసే ||

చ|| ఘనకుచ శైలాగ్ర స్థిత విధుమణి 
జననం హే సఖి జానామి |
కనదురసా వేంకట గిరిపతే | 
వినుత భోగసుఖ విభవం దధసే ||

ప్రతిపదార్ధం:

హే సఖి: ఓ సఖీ 
సకలం జానామి: నాకు అంతా తెలిసింది/నేను మొత్తము తెలుసుకొనుచున్నాను.
తత్: తత్పూర్వము 
ప్రకట విలాసం: నీవు వ్యక్తం చేసిన చేష్టలన్నీ  
పరమం దధసే: పరమార్ధాన్ని ధరించి ఉన్నాయి.

ఉజ్వలతాం: ప్రకాశించునట్టి
అలిక: లలాటము, నుదురు నందు The forehead. 
మషీ: నల్లని 
మృగమదమయ: మృగమద (కస్తూరీ లేపనము) మయం   
కలన:  చేయడము, కావించడము Making, effecting.
హే సఖీ జానామి: ఓ సఖీ నాకు తెలుసు
లలితం: మనోజ్ఞమైన. సుందరమైన (Beautiful, graceful, charming)
తవ: నీ యొక్క
పల్లవిత: చిగిరించిన (Sprouted)
మనసి: మనసునందు
నిశ్చలతర మేఘ శ్యామం: కదలని నీరు కలిగిన గొప్ప నల్లని రంగు కలిగిన మేఘమువంటి దేహము కలిగిన వానిని 
దధసే: ధరించావు 

చారు: అందమైన
కపోలస్థల: చెక్కిలి యందు
కరాంచిత విచారం: చేతులను ఆన్చి ఆలోచిస్తున్నట్టి
హే సఖి జానామి: ఓ సఖీ నాకు తెలుసు
నారాయణం: నారాయణుని
అహినాయక శయనం: శేష శయనుని 
శ్రీరమణం: శ్రీ రమణుని
తవ చిత్తే: నీ మనసునందు
దధసే: ధరించి ఉన్నావు

ఘనకుచ శైలాగ్ర స్థిత: ఎత్తైన కొండల్లాంటి స్తనముల చివర ఉంచబడిన  
విధుమణి జననం: చంద్రరేఖ ల యొక్క పుట్టుక
హే సఖీ! జానామి: ఓ సఖీ నాకు తెలుసు
కనదురసా: మిక్కిలి కాంతులు విరజిమ్ముతున్నటువంటి (Bright, shining) 
వేంకటగిరిపతే: -వేంకటేశ్వరుని తో/యొక్క 
వినుత: గొప్పగా పొగడబడునటువంటి
భోగసుఖ: సంభోగ సుఖముల
విభవం : సంపదలు 
దధసే: ధరించి ఉన్నావు

భావం:

ఈ సంకీర్తనం అన్నమాచార్యుల అనంత భావనా విశ్వం నుండి జాలువారిన అధ్బుత, మృదు మధుర సంస్కృత కృతి.     

అమ్మవారు తన ఏకాంత మందిరంలో పరధ్యానంతో/స్వామిధ్యానంతో చేసే పనులన్నింటినీ చుట్టూ ఉన్న చెలులు గమనించి ఆమెను ఆట పట్టిస్తున్నారు. అన్నమయ్యే అమ్మవారిని ఈ విధంగా స్తుతిస్తున్నాడని కూడా అనుకోవచ్చు. 

ఓ ప్రియసఖీ! నాకు అంతా తెలుసు. నీవు తత్పూర్వము ప్రకటించిన పనులన్నీ పరమార్ధాన్ని తెలియజేస్తున్నాయి.

ప్రకాశించే నుదుటి భాగమందు నల్లని కస్తూరీ తిలకాన్ని అలుముకున్నావు. అదెందుకో నాకు తెలుసు. నీ సుందరమైన చిగిరించిన నీ మనసులో నల్లని రంగు కలిగిన మేఘము వంటి దేహము కలిగిన నీ ప్రియుని ధరించావు కాబట్టి.

అందమైన నున్నని నీ చెక్కిలి పై చేతులు ఆనించుకుని ఏదో ఆలోచిస్తున్నావు. అదెందుకో నాకు తెలుసు. నీ ప్రియుడు నారాయణుడు వైకుంఠములో పాలసముద్రములో శేషుని పై అదేవిధంగా చేతిని తన చెక్కిలిపై ఆనించి పడుకుని ఉంటాడు, అటువంటి నారాయణుని, నీ మనసునందు ధరించావు కాబట్టి.

అద్భుతమైన నీ స్తన పర్వతాల చివరన మిక్కిలి తేజస్సుతో చంద్రవంక ఎందుకు జనించిందో తెలుసు. అది నీవు స్వామితో అత్యంత గొప్పగా అనుభవించిన సంభోగ సుఖాల సంపదలకు చిహ్నాలు. అవునా!...
(స్వామి విపరీతమైన కోరికతో నీ చన్నులను గట్టిగా నొక్కేడప్పటికి ఆయన గోళ్ళు అక్కడ గుచ్చుకుని అవి చంద్రవంకల్లా (crescent moon) ఏర్పడ్దాయి. ఆ చంద్రవంకలు మిక్కిలి తేజముతో ప్రకాశిస్తున్నాయి.) 
(ఇదే భావం "ఏమొకో చిగురుటధరమున" కీర్తనలో పడతి పయ్యెదలోంచి వచ్చే మిక్కిలి కాంతి యొక్క రహస్యమేమిటే చెలులూ అని అడిగినప్పుడు "ఉడుగని వేడుకతో ప్రియు - డొత్తి న నఖ శశి రేఖలు వెడలగ వేసవి కాలపు -వెన్నెల కాదు కదా" అని తమలో తాము తెలుసుకునే సన్నివేశం ఇక్కడ సరిపోతుంది.)        

కొమ్మ నీ పలుకులకు కుశలమస్తు

//ప//కొమ్మ నీ పలుకులకు కుశలమస్తు
సమ్మదపు వయసు కైశ్వర్యమస్తు

//చ//బెడగు కళలను చాల పెంపొందించుచున్న నీ
యుడురాజు మోముకభ్యుదయమస్తు
కడివోని నీరజపు కళికలను గేరు, నీ
నెడడ కుచములకు నభివృధ్ధిరస్తు 

//చ//వొగరు మిగులగ తేనె లొలుకు నున్నటి నీ
చిగురు మోవికిని ఫల సిద్ధిరస్తు 
సొగసు చక్రములతో సొలయు నీ పిరుదులకు 
అగణిత మనోరథావ్యాప్తిరస్తు

//చ//తనరు తుమ్మెదగములఁ దరము నీ కురులకును 
అనుపమంబైన దీర్ఘాయురస్తు 
నను ద్వారకాకృష్ణుడనుచుఁ గూడిన నీకు
అనుదినము నిత్య కల్యాణమస్తు

ముఖ్య పదాల అర్ధం:
కొమ్మ: స్త్రీ, అందమైన యువతి
నీ పలుకులకు: నీవు పలికే మాటలకు
కుశలమస్తు: క్షేమము అగుగాక
సమ్మదపు: ప్రమోదము, ఆనందము, సంతోషము (Joy, pleasure, happiness) అగు
వయసు కైశ్వర్యమస్తు = వయసుకు+ ఐశ్వర్యమస్తు: ప్రాయము గొప్ప సంపద అగుగాక

బెడగు కళలను: కులుకు, సొగసు, అందము, విలాసవంతమైన కళలు(Fineness, prettiness, handsomeness, prime, grace, comeliness, elegance)
చాల పెంపొందించుచున్న: చాలా ఎక్కువగా పెంపొందించుకున్న 
నీ యుడురాజు మోముకభ్యుదయమస్తు: నీ చంద్రబింబము వంటి మొగమునకు మంగళము, శుభము కలుగు గాక
కడివోని: చెడని, పాడైపోని (To be spoiled చెడిపోవు. కడివోని excellent, unspoiled)
నీరజపు: నీటిలో పుట్టినది (తామెర/కలువ)
కళికలను గేరు: కాంతులను పోలినట్టు/తామెర తంపరలై పెరిగినట్టు
నీ నెడడ కుచములకు నభివృధ్ధిరస్తు: నీ వక్షస్థలము నందున్న కుచములు అభివృద్ధి చెందుగాక

వొగరు మిగులగ: కొంచెం వగరు మిగిలిన
తేనె లొలుకు: తేనెలు ఒలికేటి 
నున్నటి నీ చిగురు మోవికిని: నున్నటి నీ చిగురు పెదవులకు 
ఫల సిద్ధిరస్తు: ఫలము సిద్ధించుగాక 
సొగసు చక్రములతో: అందమైన చక్రాలవలే
సొలయు: నిస్త్రాణము చెందిన, పారవశ్యము చెందిన 
నీ పిరుదులకు: నీ జఘనములకు (a pair of hips)  
అగణిత: అపరిమితమైన, మహత్తైన, విస్తారమైన. (Inestimable, countless, innumerable, endless, great)
మనోరథావ్యాప్తిరస్తు: మనోరధాన్ననుసరించి వ్యాపించుగాక

తనరు: ఒప్పు, అతిశయించు, విజృంభించు (To appear or shine. to extend; to be great or large)
తుమ్మెదగములఁ దరము: తుమ్మెద రెక్కల వలే నల్లని వర్ణమును పోలిన 
నీ కురులకును: నీ పొడవాటి జడ/వెంట్రుకలకు 
అనుపమంబైన: అసదృశ్యమైన, ఈడుకాని. అనుపమితము (Incomparable, unrivalled, unparalleled. uncompared, matchless.)
దీర్ఘాయురస్తు: దీర్ఘ మైన ఆయుర్దాయము కలుగుగాక 
నను ద్వారకాకృష్ణుడనుచుఁ గూడిన: నను (శ్రీ వేంకటేశుని) ద్వారకను పరిపాలించిన కృష్ణుడనుచు దగ్గరకు వచ్చిన 
నీకు అనుదినము నిత్య కల్యాణమస్తు: నీకు ప్రతి దినము మంగళప్రదమౌదు గాక.

భావం:
ఈ కీర్తన అన్నమయ్య రాసిందేనా అన్న చిన్న అనుమానం కలిగినప్పటికీ, ఆ వర్ణన చూసిన తర్వాత అన్నమయ్యదేనేమో అనిపించించింది. ఎందుకంటే..ఈ కీర్తన వేంకట ముద్రాంకితం గా రచింపబడలేదు. 

ఓ అందమైన యువతీ! నీవు పలికే మాటలకు క్షేమము అగుగాక. ప్రమోదము కలిగించే నీ వయసు నీకు గొప్ప సంపద అగుగాక.
అందమైన కళలు చాలా ఎక్కువగా పెంపొందించుకున్న నీ చంద్రబింబము వంటి మొగమునకు మంగళము అగుగాక.
చెడిపోని కలువల కాంతుల వలే/నీటిలో కలువలు ఎంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతాయో అంత ఎక్కువగా నీ హృదయ సీమ ను అలరారు నీ అధ్బుత పయోదరములు/ స్తనములు/ కుచములు అభివృద్ధి చెందు గాక! (స్వామి తో రతి క్రీడ నిరంతరము కలిగియుండుట వలన ఆమె వక్షస్థలం పొంగి ఉంటుందని భావన) 
కొంచెం వగరు మిగిలిన తేనెలు ఒలికేటి నున్నటి నీ ఎర్రని చిగురు పెదవులకు ఫలము సిద్ధించుగాక. (స్వామి ఆ పెదవుల తేనెలను గ్రోలితే వాటికి ఫలితము దక్కినట్లే అని భావన)  
అందమైన చక్రాలవలే ఉన్ననీ పిరుదులకు (గుండ్రని చక్రాల వలే ఉన్నాయని భావన) అపరిమితమైన మనోరధా వ్యాప్తి సిద్ధించు గాక.
నల్లని తుమ్మెద రెక్కలను పోలిన నీ కురులకు అసదృశ్యము కాని దీర్ఘాయువు కలుగు గాక (అంటే ఎప్పటికీ అవి నల్లగానే ఉండవలెనను భావన. ఆమె కు వృద్ధాప్యం లేదని చెప్పుట ఉద్దేశ్యము)
నన్ను (శ్రీ వేంకటేశుని) ద్వారకను పరిపాలించిన కృష్ణుడనుచు దగ్గరకు వచ్చిన నీకు ప్రతి దినము మంగళప్రదమౌదు గాక.
ఈ కీర్తన ఇక్కడ వినండి.
http://www.esnips.com/doc/66e94007-dccf-4eeb-af27-3589177fc77e/046-Komma-Nee---Anandbhairavi

ఇన్ని రాసుల యునికి యింతి చెలువపు రాశి

//ప// ఇన్ని రాసుల యునికి యింతి చెలువపు రాశి 
 కన్నె నీ రాశి కూటమి గలిగిన రాశి 

//చ// కలికి బొమ విండ్లుగల కాంతకును ధనురాశి 
మెలయు మీనాక్షికిని మీనరాశి 
కులుకు కుచకుంభముల కొమ్మకును కుంభరాశి 
చెలగు హరిమధ్యకును సింహరాశి 

//చ// చిన్ని మకరంకపు బయ్యెద చేడెకు మకరరాశి 
కన్నె పాయపు సతికి కన్నెరాశి 
వన్నెమైపైడి తులదూగు వనితకు తులరాశి తి
న్నని వాడి గోళ్ళ సతికి వృశ్చికరాశి 

//చ// ఆముకొని మొరపుల మెరయు నతివకు వృషభరాశి 
జామిలి గుట్టుమాటల సతికి కర్కాటక రాశి 
కోమలపు చిగురుమోవి కోమలికి మేషరాశి 
ప్రేమ వేంకటపతి గలిసె ప్రియ మిధున రాశి

ముఖ్యపదాల అర్ధం:

ఇన్ని రాసుల: పన్నెండు రాశుల 
యునికి= ఉనికి: ఉండు (Being, existence)
యింతి= ఇంతి: స్త్రీ
చెలువపు రాశి: అందాల రాశి 
 కన్నె: ఈ పడతి
ఈ రాశి కూటమి గలిగిన రాశి : పన్నెండు రాశులు కలిగిన అందాల రాశి

కలికి: అందమైన స్త్రీ
బొమ విండ్లుగల: ధనస్సు (A bow) వంటి కనుబొమ్మలు కలిగిన
కాంతకును: పడతికి
ధనురాశి: ధనూరాశి 
 మెలయు: కలసి ఉండు (To mix, be united)
మీనాక్షికిని: చేప కన్నుల అమ్మాయికి
మీనరాశి: మీన (చేప) రాశి  
కులుకు: శృంగారముగా కదులు (To move gracefully)
కుచకుంభముల: కుండలవంటి స్తనములు కలిగిన
కొమ్మకును: స్త్రీ కి
కుంభరాశి: కుంభ (కుండ)రాశి  
చెలగు: ఒప్పు, ప్రకాశించు (To appear, arise, occur)
హరిమధ్యకును: సన్నని నడుమ కు 
సింహరాశి: సింహరాశి

మకరాంకపు: మకరాంకుడు అంటే మన్మధుడు, మకరధ్వజుడు (An epithet of Manmadha, whose banner is     an alligator)  
బయ్యెద: పైట (ఆదువారు తమ ఎదను కప్పుకొను వస్త్రము)
చేడెకు= చేడియ : a woman or lady, ఆడుది
మకరరాశి: మకర(మొసలి) రాశి   
కన్నె ప్రాయపు సతికి: యౌవ్వనవతి ఐన పడతికి
కన్నెరాశి: కన్నె(పడుచు పిల్ల) రాశి
వన్నెమైపైడి: శరీరపు వన్నె బంగారపు రంగుతో   
  తులదూగు వనితకు: సరిసమానముగా తులతూగే పడతికి
తులారాశి: తుల (త్రాసు) రాశి
తిన్నని : నిట్టనిలువుగా (straight)
వాడి గోళ్ళ సతికి: పదునైన అయుధములు వలే ఉన్న గోళ్ళు కలిగిన స్త్రీకి 
వృశ్చికరాశి: వృశ్చిక (తేలు) రాశి

  ఆముకొను: హెచ్చగు, పైకొను (To increase) 
మొరపుల: మూపురము???
మెరయు నతివకు: మెరిసేటి అతివ (స్త్రీ) కి
వృషభరాశి: (ఎద్దు) రాశి 
జామిలి: మంద్ర స్వరంతో?????
గుట్టుమాటల సతికి: రహస్యపు మాటల పడతికి
కర్కాటక రాశి: కర్కాటక (ఎండ్రకాయ) రాశి 
కోమలపు: మృదువైన (Delicate, soft, bland, blooming, youthful)
చిగురుమోవి: పెదవుల చివరలు లేత చిగురుటాకుల్లా కలిగిన 
కోమలి: సున్నితమైన అమ్మాయికి (A blooming girl)
మేషరాశి: మేష (మేక) రాశి  
ప్రేమ వేంకటపతి గలిసె ప్రియ: ఈ ప్రియురాలు ప్రేమతో వేంకటపతిని కలిసింది కాబట్టి 
మిధున రాశి: మిధున (A couple, a brace, a pair: particularly male and female) రాశి (మిధునము= సంగమము, మైధునము= రతిక్రియ) 

భావం:
అన్నమయ్య అమ్మవారిలో లక్షణాలన్నింటినీ జ్యోతిశ్చక్రంలో ఉన్న రాశులతో పోల్చుతున్నారు. అమ్మ జగన్మాత. అందుకే ఈ పన్నెండు రాశులు ఆమెలోనే ఉన్నాయి. అంతర్లీనంగా ఆలోచిస్తే అన్నమయ్య అమ్మవారి కి అయ్యవారికీ రాశి మైత్రి కుదిరిందని నిరూపిస్తున్నారు. అమ్మవారిలో అన్ని రాశులూ ఉన్నాయి కాబట్టి స్వామి యే రాశిలో పుట్టినా (జననకాలంలో చంద్రుడు యే రాశిలో ఉంటే అది మన జన్మరాశి అవుతుంది) వారిద్దరికీ రాశిమైత్రి అద్భుతంగా కలుస్తుందన్నమాట. ఈ విధంగా ఈ సృష్టిలో ఇంకెవ్వరికీ జరగదు. అన్నమయ్య కేవలం ఆధ్యాత్మిక తత్వవేత్త మాత్రమే కాదు. పరిపూర్ణ శాస్త్రజ్ఞుడు.

పన్నెండు రాశిల ఉనికీ కలిగిన యువతి ఈ అందాలరాశి. ఇంతకీ అ పన్నెండు రాసులూ ఆమె లో ఎలా కలిగాయంటే..

ఆమె కనుబొమ్మలు విల్లులా (ధనస్సు) వంగి ఉన్నాయి కాబట్టి ఆమెలో ధనూరాశి కలిగింది. 
ఆమె కన్నులు అందమైన చేపల్లా (మీనముల) వలే ఉన్నాయి కాబట్టి ఆమెలో మీనరాశి గోచరిస్తూంది.
ఆ సౌందర్యవతికి శృంగారముగా కులుకుతూ కదులుతూన్న కుండలవలే గుండ్రని కుచములున్నవి కాబట్టి ఆమెలో కుంభ (కుండ) రాశి ప్రతిబింబిస్తూంది. ఆమె తీగలాంటి సన్నని నడుము సింహం నడుము లాగ ఉన్నందున ఆమె లో సింహ రాశి దర్శనమిస్తూంది.

ఆమె వక్షస్థలాన్ని కప్పే పయ్యెద - గాలికి అటూ ఇటూ ఊగుతూ- మన్మధుని జెండా (మకరధ్వజము)- మొసలి చెన్నెలున్న మరుని పతాకం వలే ఉన్నం దున ఆమె లో మకర (మొసలి) రాశి కన్పిస్తూంది. 
ఆమె నిత్యము యౌవ్వనవంతురాలు. కాలము ఆమెలో ఏ మార్పునూ తీసుకురాలేదు (మనం కాలం తో పాటు వృద్ధులమౌతాంకదా! ఆవిడకి ఆ బాధలేదు), కాబట్టి కన్య (యౌవ్వనవతి ఐన స్త్రీ) రాశి ఆమెను ఆశ్రయించింది. 
మేలిమి బంగారంలాతో సరి సమానంగా తూగే మిస మిస లాడుతూన్న బంగారువర్ణపు శరీరం కలిగిన పడతి కాబట్టి ఆమెలో తులా (త్రాసు) రాశి సంతరించబడినది. 
సన్నని పొడవైన వాడి గోళ్ళు కలిగినది కాబట్టి ఆమెలో వృశ్చిక (తేలు) రాశి వెల్లివిరిసింది.   

ఆమె చాలా మృదు మధురంగా పాడగలదు. రిషభాది స్వరాలు ఆమె గొంతులో సుస్వరంగా పలుకుతాయి కాబట్టి ఆమెలో వృషభరాశి ఒనరింది. "సరిగమపదని" లో "రి" అంటే రిషభం కదా!!  
ఎండ్రకాయ (పీత, కర్కాటకం) కాలువ గట్టుల్లో బొరియలు చేసుకుని అత్యంత గుట్టుగా నివశిస్తుంది. అలాగే అలమేల్మంగ స్వామితో కలిసినప్పుడు చాలా గుట్టుగా ప్రణయ రహస్యములు పలుకుతూంటుంది. కాబట్టి కర్కాటకరాశి ఆమెలో ఆవిధంగా భాగమైంది.
మేక ఎప్పుడూ లేత చిగుళ్ళు మేస్తూంటుంది. మేక నోటి వద్ద ఎప్పుడూ లేత చిగుళ్ళుంటాయి. ఈ అలమేల్మంగ కు అధరాలే(పెదవులే) ఎర్రని లేత చిగుళ్ళు లా ఉన్నాయి. కాబట్టి ఈమెలో మేషరాశి మమేకమైంది.
ఆమె శ్రీ వేంకటపతిని కళ్యాణమాడి, ఆయనతో సంగమిస్తే అది మిధున రాశి అవుతుంది.        

ఈ కీర్తన ఇక్కడ వినండి 

http://annamacharya-lyrics.blogspot.com/search?q=inni+rasula
మరింత వివరణకై శ్రీ తాడేపల్లి పతంజలి మహనీయుల  వ్యాఖ్యానం చదవండి.